Shawng ningnan pru ai Jinghpaw Shi Laika

By Lahpai Ah Nang

Shi laika ngu ai gaw tinang mungdan hkan e byin, hten run, rawt galu kaba nga ai shani shagu na mabyin masa lam magup sumhpa hpe shani shagu shing n rai, bat shagu, shing n rai shata shagu dip shabra ai lam rai nga ai.

Dai hpe la hti ai ni gaw sumtsan na mabyin masa mahkra ngu na hpe chyahkring chyahkra na ten hta chye la nga ai. Machye machyang jat la lu nga ai. Shing rai
mungdan shagu, madang tsaw ai amyu shagu gaw tinang aq Mungdan masha ni
hpe mungkan aq mabyin masa lam law law hpe mu, na, chye shangun na matu Shi laika hpe grai ahkyak manu shadan ai hku nna dip shapraw shajang nga maai.

Shingrai nga ai ten anhte Jinghpaw Wunpawng aha ni mung shi laika shapraw ai lam nga lai wa sai. Dai shi laika ni kaw na shawng nnan shapraw lai wa sai Shi laika aq lam hpe tang madun mayu nngai.

Dai shi laika gaw 1914 ning July shata hta Yanggung mare Baptist Missionaries Press kaw nna dip shapraw ai rai nga ai. Dai gaw Jinghpaw hku hkrai san rai nhtawm laika man mi hta laika pang (colum) lahkawng, lam lahkawng, man 4 rai nga ai galu de 9.6'' hte nda de 6.3'' sha re. Dai shi laika hpe shata mi din rai nna dip shapraw ma ai.

Dai shi laika hta hpung makam masham lam, Jinghpaw mung aq sut su nga mai lam, mung masa lam, Jinghpaw Wunpawng sha ni aq Htunghking lailen lam, maigan mung shiga, kabu gara shiga hte yawn hkyen shiga ni hpe dep lu ai made ka shabra lai wa sai lam chye lu nga ai.

Shawng nnan na. Shi laika Editor gaw Sara kaba G. Tegenfeldt re. Shi laika aq manu gaw Manmaw, Namhkam hte Myitkyina mare hkan e lap (1), laika htinglet tsadek hku la ai mi lap l, pya 60 rai nga ai. Bai dai shi laika hta akajawng sha byin ai shiga, akyu rawng ai shiga, shadum jahprang ai shiga ni hpe bang mayu yang, Myitkyina mare kaw Sara kaba Gets, Sara Sumlut Naw, Mamnaw kaw Sara La Nau hte Namhkam kaw Sara Seng Li ni hpe shiga sa jaw mi ai lam ka bang shana da ma ai.

Bai shi laika hta lawm ai lam hpe maram yu shaloi 1914 ning August shata hta shapraw ai Vol. 1 hta American Sasana Sara ni Manmaw de 1878 ning hta du shang wa ai shaloi Jinghpaw amyu ni laika garai n lu ai lam ka da ma ai. Ndai shiga gaw dai ten hta Jinghpaw amyu sha ni gade daram madang nem taw nga ai lam hpe chye lu nga ai. Raitim 1914 ning du wa ai shaloi gaw Sasana Sara ni Jinghpaw mung kaw laika sharin jawng law law hpaw ya wa sai. Jinghpaw amyu sha nkau mi laika chye myi mu wa magang sai. Dai hte maren English Asuya uphkang ai npu kaw agyi, chyare, subada, ga byan, ginwang up hte mung agyi galaw wa sai lam shi laika hta ka da ma ai. Dai majaw laika chye wa magang sai 1914 ning kaw nna Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni galu kaba wa magang sai hpe chye lu nga ai.

Maigan shiga hte seng nna 1914 ning October shata na shi laika hta "Inglik ni majan rawt ai lam ngu ai gabaw hte mungkan majan hpa majaw byin wa ai lam hpe hkumtsup ai daram ka shalawm da nga ma ai. Dai majaw ndai shi laika gaw Jinghpaw Wunpawng sha ni hpe mungkan hte matut mahkai ya let myi jahpaw ya ai hta n ga maumwi mausa sakse langai mi hku nna mung mai hta la lu ai shi laika rai nga ai hpe chye lu nga ai.

1928 ning November shata na shi laika No. V-1 column hta na kanu ni sadi ra ai lam hpe ka da ai. Ma ni hpe shani shagu hka shin ya ra ai lam, n san nseng ai hpun nba hte n mai gayawp da ai lam, chyu chyu aten man man jaw ra ai lam hte tut e n mai pawn da ai lam hpe ka da nga ai. Dai majaw shi laika hku nna ma kaji ni hpe hkam kaja galau kaba wa na matu myi jahpaw hpaji jaw ya wa ai hpe mung chyelu nga ai.

1915 ning June shata na shi laika hta gaw lamu marang shiga hte seng nna mung masha ni hpe hpaji jaw ka bang ma ai hta 1915 ning May shata hta Jinghpaw Wunpawng bum ga shara shagu marang grai htu ai majaw bum ga hkan nga ai ni yi nlu nat shajang ma ai lam, du na shaning nai mam n lu, hku chye ai lam ni hpe shana shabra ya nga ai.

Raitim Mali hka mayan pa de nga ai ni chyawm gaw dai shaning hkai n mai jau jau lu hkai shajang na re lam hpe ka shana da ma ai. Bai. Putao maga de mung marang kaba ai majaw lam ni gyi mahkrai ni hten mat ai lam ni hpe ka shana da ma ai. Ndai zawn lamu marang shiga hpe shi laika hku nna jau shana da ya ai majaw mungchying sha ni hkai lu hkai sha lam hta kaga ra ai lam ni hpe tau . lajang masing shangut da lu na matu madi shadaw ya nga ai.

1924 ning hta gaw shi laika shapraw ai l0 ning ladu hkrum sai. Shi laika hti masha mung grau law wa sai. Shi laika hta shana shabra hpaji jaw ai lam mung grau law grau madang tsaw wa sai. Shi laika aq hkrang hpe mung 9.6" x 6.3" kaw nna 10.6"x 8.3" du hkra lu shapraw wa sai hku re. Shata mi din din rai shapraw ai hpe shata shagu lu shapraw wa sai hku re. Myitkyina, Manmaw. Namhkam kaw shabra ai kaw nna Loije, Loiseng, Dinlum, Lashio hte Kuthkai hkan du hkra shabra wa lu sai. Dai majaw 1924 ning du ten hta Jinghpaw Wunpawng shani Jinghpaw laika hpe grau hti wa shajang. grau sharawng shajang wa sai lam hpe mung ehye lu nga ai.

Shi laika hta buga shara shagu na kabu gara shiga. yawn hkyen shiga, hpaji jaw shadum shahprang shiga ni mung ka shalawm da ma ai. ga shadawn hkungran poi shiga, si hkrung si htan shiga, amyu ting hpe masha madang n dep shangun ai yahpyen kani, tsa chyaru ni aq lam rai nga ai.

Ndai shawng nnan pru ai Jinghpaw shi laika hpe atsawm sha sagawn
'.
yu yang shi laika Editor ni, shabra ya ai ni shiga mahkawng ya ai ni gaw shabrai n la ai sha chyurum buga sha ni galu kaba gan-ga wa na matu dai bungli ni hpe gunhpai shajang ma ai lam chye lu nga ai. Shanhte yawng gaw hpung sara ni, jawng sara ni hkrai rai nga ma ai.

Dai ten hta pru ai shi laika grai madang n tsaw shi ai raitim, buga Wunpawng sha ni hpe akyu jaw ya ai, "Prat Shanan"' langai mi hku nna nhtoi jaw ya wa sai re.

Ya aten hta mung anhte Wunpawng shani aq matu "Prat Shanan" tai ya lu na Jinghpaw shi laika law law .hpe aten man man shapraw lu hkra shakut ra saga ai. Dai gaw Jinghpaw Wunpawng Nu.Wa, Myitsu salang ni hte mungchying sha anhte yawng aq lit nan she rai nga mali ai rai.

Ref. BUGA SHANAN 2004-2005 MEGAZIN HPAJI LADAW