TAKIN (Shan Chyau Hpa)

Shayi Hkawn (Yadanabon Dakhasu)

Takin gaw ya aten hta grai taw mat sai nrung tu ai bainam hpan mi rai nga ai. Takin hpe majoi shingra bum (Himalayas) mayan Bhutan hte Jinghpaw mung, Tibet mungdaw a sinpraw daw, Miwa mung Sichuan ,Gansu, Shanxi mungdaw ni hta tsaw de pe 8,000 kaw nna 14,000 (Mita 2400 kaw nna 4300) lapran nga ai htat la ai bum ntsa hkan mu lu ai.

Takin a lagaw lata ni gaw, kadun nna kaba nga ai. Du kadun nna man pa ai. Takin gaw grai li majun ai dusat langai mi rai nga ai. Shi a nam nak gaw pawng (Ib) 500 kaw nna 600 (225-275 Kg) laman, tsaw de 1.1 mita (pe 3 chyen) nga ai. Takin a hpyi gaw mun grai htat at hte mazut ai. Nsam htoi ai hpyi mun rai nga ai. Yi hte la lahkawng yan gaw n rung tu ai. Dai nrung gaw kahtan kaw nna shawng prut pru wa nna hpang de shanang mat wa nhtawm magaw mat ai. Dai nrung a ndung de grai masen ai. Dai nrung gaw gang ai lam hta letma 16, galu ai de letma 20 rai nga ai.

Takin ni gaw grai hkrit kajawng chye ai dusat rai nga ai. Shan hte hpe mu rim na mung grai yak nga ai. Shanhte gaw maling kata du hkra atsawm sha galaw da ai hkrun lam hku man man hkawm sa wu ai. Jahpawt jau jau hte shana daw hta, tsingdu tsingman htat ai lanem dingru (slope) hkan tam sha hkawm nna, shani gaw htat la ai nam shalit shalawng hkan makoi rawng mat ai. Shan hte hpe sa shatsang jang, yu hkraw kaw nna jahkru dat ai zawn nsen hpe shangoi dat chye ma ai. Yi La ganawn mazum ai ladaw (mating season) ten hkan sa shatsang hkrup yang grai ja ai nsen hte marawn shabam chye ma ai.

Bum masha ni gaw Takin hpe yeh~niu ngu ma ai. Lachyum gaw "zai ai wuloi amyu" ngu ai re. Takin ni a Yi La kanawn mazum ai ladaw gaw, July shata hte August shata rai nga ai. Takin hkalung kasha ni hpe March shata hta kasha hkai wu ai. Takin hkalung ni gaw shangai ngut ai hte hking hkum mi ram rai yang, lu rawt tsap sai. Rai tim masum ning ram du hkra gara de mung nhkawm pru wu ai.

Takin hpe shanhte a hkum hkrang hte nsam hpe yu nna hpan 3 garan da ai. Jinghpaw mung kaw mu lu ai gaw, "Majoi shingra Takin'"(Himalayas Takin) rai nna, mang ai nsam (dark brown) kaw nna htoi kabrim ai nsam (golden yellow) du hkra nga ai. Shan hte a hkum hkrang hpang daw de gaw, grau chyang nna ka ka kawk kaw re ai nsam (stripe) nga ai. Hkalung ten gaw yawng achyang rai nna ayi ni gaw, ala ni hta nsam grau hpa wu ai. Sichuan hte Tibet na Takin ni gaw lwi dwi si zawn htoi kabrim ai (golden orange) hte achyang hpe kayau da ai nsam pru nga ai.

Na ni hte myi man lawu daw de chyang ai. Grau kaji ai takin (Golden Takin)ni gaw kabrim htoi nna, lwi dwi si nsam hte mang ai nsam pru nga ai. Takin amyu yawng hta kaji dik mung rai nna, tsaw de let ma 27" (69 cm) sha nga ai. Takin gaw masha ni gap sha ai a majaw grai taw mat wa nga ai. Makawp maga ra ai dusat rai nga ai. Anhte a Jinghpaw Wunpawng Mungdan a dingda, tsaw la ai bum mayan hkan nga ai ndai Takin hpe n gap ai sha makawp maga na gaw anhte myu sha ni hta lit nga sai re.

Takin hpe hpungtang ladat hte amyu garan ai lam (Scientic Classification) Family:Bovidae
Subfamily: Caprinae Himalayas Takin: Budocas taxicolor
Sichuan Takin: Budocas taxicolor tibetana
Golden Takin: Budocas taxicolor bedfordi .

Source: Chyurum Shalat Magazine 2004-2005, JLH Mandale.