KACHINNET

Jinghpaw ni a mung masa, “ Nam shan lapu pu noi mayu” hkrum ai zawn rai wa sai kun?

Malihkrang

Myen hpyendap gaw shanhte maja woi galaw ai npawt nhpang gaw da ai mungdan tara ni hpe May shata hta mung shawa a madi shadaw hkam la ai lam galaw na matu ndau nga sai. Madi shadaw shagrin hkam la ai lam pi n lu galaw ai laman nan 2010 ning hta ra lata shingjawng poi galaw na lam shana wa sai. Ndai lam hpe madi madun let mung masa ningbaw ni gaw mung masha kaw nna npawt nhpang gaw da ai mungdan tara hpe madi shadaw ai mi raitim, n madi shadaw ai mi raitim, SPDC gaw myi di chyip shagrin galaw sa wa woi na re hpe asan sha mu lu nga masai.

PUTAO KATA NA HKRIT HPA SHINGNIP SHINGNA

Zai Balen Hpaji Myit Sharawt Campaign Journal.

Ndai hkrit hpa shingnyip shingna hte seng nna Putao ginwang hkalup ramma ningbaw (KBC) Hpungrawg Mying Seng gaw ; “ Putao ga gaw shalawt da ai ginra ( A-hpyu-young-ne-mye ) nga nna hpyen asuya hte buga kanu kawa ni moi tsun lai wa sai. Nkau mi pyi ndai hpe grai naw arawng la nga ai. Raitim dai ni shalawt da ai grin ra hta laning hte laning Men Hpyen dap ni jat wa ai majaw moi shawng de n byin ga ai lamu ga manghkang ni, Amyu sha manghkang ni, shinggyim ahkaw ahkang ni, lani hte lani hkrat sum taw nga sai.

Ramma hte Mungkan Hproihpra

Bum Shanghkawng ( Pawng Yawng Buga)

Daini na ramma ni, daini na shinggyim mungkan hpe gara hku mu mada nga myit ni? Tinang hkum hpe tinang nan myitsawm dinglik yu ga. Dinglun yu ga. Moi the ya n bung wa ai lam gaw teng sai. Grai nan shai mat wa sai. Dai rai yang kaning da na. Gara hku asak hkrung na. Mau nga n mai sai. Anthe a buga hta masha ni hkrai pri rai mat wa sai. Masha ni gaw, Mungkan hproihpra (Globalization) hkrai gazik garu taw nga ma ai. Dai rai yang, ndai Mungkan hproihpria (Globalization) ngu ai hparai ta?

Ecological crisis (in kachin country)

Daniel singnan

Lai ka shara SL Tunan Ningrang a, Kachin understanding of Ecologies crisis laika ngau hpe lu hti ai majaw maga mi hku nna chye na jat ai lam hte kachin myu sha ni hpe myit sha rawt ya ai laika ngau re ngu hkap la nngai.Ngai mu lu ai,( Ecological crisis,in kachin country ) lam hpe mung garan mayu nngai, ndai mang hkang gaw (con flick of interest ) ngu ai mung masa lam a majaw

Anhte amyusha ni a laili laika madang mung, tsaw wa rawt wa ra nga saga ai

Layang U Ra

Mungkan ntsa hta amyu lakung langai mi dan hkung n'na grin nga lu na matu dai amyu gaw shi a laili laika hte htunghking hpe galoi mung dai makau grupyin mungkan masa lam ni hte htap htuk rap ra madang dep nga lu na matu hta sha n ga, shanhte a laili laika ni hpe chye chyang ai mungkan masha ni, dai laika hpe sharin hkam la mayu ai masha ni lani hte lani law htam wa lu na lam hpe shakut

ECOLOGICAL CRISIS: A Kachin Experience

By Ningrang Tu Nan

Introduction
Nowadays, there are countless journals, magazines, radios, televisions and internet sites reporting about global warming, floods, droughts and typhoons. These occur as consequences of science and technology involving the manufacture, storage and use of carbon monoxide. The state of the natural environment is in crisis, and we are living in a new stage of changes in the natural environment,

Wunpawng Myusha ni a mung masa hkrun lam ning mu ning nan

Alen Tsa Doi

Anhte Chyurum Wunpawng sha ni a mung masa mau mwi hpe kadun ai hku ka sang lang na matu nga yang gaw nloi la na re. Chyurum Wunpawng sha ni a labau mau mwi hpe yu yang dai ni anhte a Wunpawng ginra ngu na masat da hkrum ai shara ni yawng gaw gasat maden nna lu la ai

SUT MASA BRANG LANG CHYINGHKA HTE WUNPAWNG SHA NI

Lagai Zau Nan

Sut masa brang lang chyinghka a majaw byin wa ai amyu sha ni a maka kumla ni hpe matut myit yu ga. Dan leng ai maka kumla ni hpe mu madu lu na matu, byin wa sai mabyin masa langai mi hpe tang madun mayu ai.

Globalization hte Wunpawng Amyu Sha

Maran Ja Gun.

Mungkan chyen ni a sutmasa (Economic), mungmasa (Political), makau grupyin masa (Environmental) hte htunghking masa (Cultural) ni gaw, kaga mungkan chyen mi a matu kasi yu la, len la na lam byin wa ai hku rai nga ai. Ndai zawn shada da grau ni hkat wa lu ai lam, matut mahkai

Wunpawng Hpaji Munu ni hpang de

Myo kaba de na hpaji chye ai, Wunpawng hpaji munu ni hpang de maling sin Aji Marip, ashun awam gari gawa lata hte ndai laika man hta salum ga si, gahtawk shakap let shana hkrum shaga dat nngai

AMYU SHA MYING HPE KANING NGU NA?

Jinghpaw ngu ai mying hpe kadai shamying ya ai; galoi shamying ai; kadai chye lu ai rai. Chyingtawt hpaw nna pru wa ai majaw, myi hpaw chye chyang wa ai majaw, ngu nna sha amyu myu sawn dinglik htai la shajang nga saga ai. Raitim ‘Jinghpaw' ngu ai mying hpe ginru ginsa pyi garai n hpang ai ten kaw nna, tsun shamying lang hkrat wa sai lam hpa kam shut sara n nga mali ai.

MUNGDAN A DARU MAGAM (COUNTRY`S POWER)

Research - LOT;

Mungdan langai a daru magam rawt jat galu kaba kung kyang wa ai lam hpe chye mayu yang, dai mungdan a ngang kang ai shingdu labau hte dai mungdan sha ni a ngang kang ai ga sadi, arawn alai sat lawat hpe shawng chye ra nga ai. Mungkan a labau hka leng hta gara hku shanglawm shamu shamawt nga lai wa sai hte shawng lam shingran mu mada ra nga ai.

PRAT MASA HTE ANHTE A MAKA
By Lagai Zau Nan

Wunpawng sha ni a jiwoi jiwa ni gaw ban prat law law wa bumring bumga e nga pra asak hkrung lai wa sai ten hta, aten ladaw e lam woi ai hte shamu shamawt asak hkrung lai wa masai. Makau grup yin na duhkra ladaw, hpun kawa ni galai shai wa ai hte hkra-u ni a ngoi shaga ai nsen ni hpe madat nhtawm asak hkrung shamu shamawt lai wa masai.

WUNGPAWNG SHA NI A NUM WAWN NUM LA HTUNG LAILEN HTE PRAT NINGNAN

By Gauri Zau Seng, Mai Ja Yang

Mungkan ntsa e dingsa mat wa ai hte ningnan ningnan galai wa ai ngu ai shingra tara gaw, moi prat, ya prat, htawm hpang prat, galoi rai tim, a-nga nga na rai nga ai. Arung arai amyu magup ni dingsa mat wa, si mat, hkraw mat, hten run tsam mat wa nna, ningnan ningnan ni galai wa nga ai. Shinggyim uhpawng hta shinggyim masha ni a htung lailen maka kumla ni mung, dingsa mat wa ai hte ningnan ningnan galai shai wa ai lam ni byin nga ai.

WAWRA HKRAN DE “LIT NAW NGA GA AI”

Labau leng mahtang Pawng Jinghpaw sha ni hpang de hkan nang nga sai lam hpe dum chye ga. Dai ni na Pawng Jinghpaw sha ni gaw shawng, hpang de na mabyin lam yan ni hpe myit jasat jasa mahkrum madup hku nna chye la lu nga sai, mu la lu nga sai, na la lu nga sai, hti matsing la lu nga sai, shang tsap nga lu saga ai hte maren labau mabyin masa ni hpe maram chye ra saga ai.

Mungkan labau e jaw ai Jinghpaw ga..

Sau Kamai

Shinggyim amyu langai mi aq hkrang maka hpe chye yu ginhka lu na lam gaw tsun shaga ai ga re, ngu gabaw shaw dat yu ga, Zau mying, Sinwa mying, Magam mying shamying tawn nna, Wunpawng buhpun hking hte hkrak sumraw tawn raitim Wunpwng ga langai pyi n chye shaga ai wa hpe Wunpawng amyu ngu tsun lu na ga ai kun?

Tinang Magam nga nna nga ra ai.

Rev. NNgai Gam

Mungkan pinra ndai aq ntsa e wam dam nna nmai nga ga ai. Aung San wa aq ga madat nna shut ai gaw rai sai. Dai hpe gaw rawt malan ai hte tai saga ai. Rawt malan ngu ai gaw mungkan ndai ntsa e grai manu dan nga ai. rawt malan ai lam awngdang yang sha n rai. n awngdang tim naw manu dan ai.

Shawng ningnan pru ai Jinghpaw Shi Laika

By Lahpai Ah Nang

Shi laika ngu ai gaw tinang mungdan hkan e byin, hten run, rawt galu kaba nga ai shani shagu na mabyin masa lam magup sumhpa hpe shani shagu shing n rai, bat shagu, shing n rai shata shagu dip shabra ai lam rai nga ai.

SHAGAWNG BUMLANG N-HTANG WA YANG

Ka gale ai, Tsa Lat Chyau Chyi

Tsa ban shi ning ting ding yang kasu kabrawng sat hkat ai hpe chyu hkrum katut wa ai Jinghpaw Wunpawng sha ni a gam maka gaw majan gasat na matu sha asak hkrung nga ai zawn she rai sai kun? ngu nna pyi myit la ra mat wa sai rai nga ai.

MUNGHPAWM RAPDAW
(National Convention)

2004 hte 2005 ning hta Yangon, Nyawng Napin mare kaw Munghpawng Rapdaw (NC) hpe galaw ma ai. Ndai Nyawng Napin Rapdaw hkap tau ai ni nga ai zawn, ninghkap ai ni mung nga shajang nga ma ai.

Jinghpaw Mungdaw A Labau Kadun

1948 ning January shata (10) ya gaw, Jinghpaw Mungdaw byin pru hpang ai n’htoi re. Britisha Asuya a lata na Myen Mungdan shanglawt lu ai 4.1.1948 ya a hprut e shadai daw la sai re. Jinghpaw Mungdaw lu la ai n’htoi hte, Myen Mungdan a shawng nnan Gumsan Magam U Saw Shwe Taike wa nan Myitkyina de du sa nhtawm, January shata (10) ya, jahpawt 8:00 am aten e, Shatapru Manau Wang mandat nhku kata kaw, shawng nnan Jinghpaw Mungdaw Rapdaw hpe hpaw hpang dat sai.

UP HKANG MASA LAM

Dinghku masha ni hpe woi awn ai gaw kanu yan kawa rai nga ai. “Dinghku masha lu sha, bu hpun, nga pra lam bungli hpe woi awn masing jahkrat nna dinghku masha ni lu sha nga pra rawt jat galu kaba wa lu ai gaw, kanu yan kawa a lit la galaw sa wa lu ai “Uphkang Lam” a akyu ara lit rai nga ai.

HKRISTAN HKUNG-RAN LAM HTE JINGHPAW HTUNGHKING MASA

Hkristan masa lam gaw Hpanda madu a shinggyim masha ni a ntsa e galaw ai magam yi ngam a jahtum bandung shadaw rai nga ai. Hkristu gaw Karai Kasang a kasha rai nna shi hpe kam sham ai ni hkan sa ang ai masa hpe hkristan masa ngu tsun nga ga ai. Jinghpaw htunghking ngu ai gaw mungkan ga de Karai Kasang a kasha Hkristu garai n paw pru yang hkan sa magang sai htung hpe tsun nga ai.

Wunpawng Amyu Sha ni hte Kahkyin Gumdin Lam

Anhte amyu sha ni gaw makyin jinghku, kahpu kanau, mayu dama hku nna hku hkau nga pra ai ni rai nga ai. Dinghku kaba langai a nta masha ni zawn, rau hpawng de, rau magam galaw chye nga ai. Ndai mat kaja ai htunghking ntsa e, ngang lu hta hpa ra, makam masham e bai shangang shagrin ya ai shaloi, myu sha ni a makyit mahkai lam grau makai hkak wa lu nga ai.

TAKIN (Shan Chyau Hpa)

Takin gaw ya aten hta grai taw mat sai nrung tu ai bainam hpan mi rai nga ai. Takin hpe majoi shingra bum (Himalayas) mayan Bhutan hte Jinghpaw mung, Tibet mungdaw a sinpraw daw, Miwa mung Sichuan ,Gansu, Shanxi mungdaw ni hta tsaw de pe 8,000 kaw nna 14,000 (Mita 2400 kaw nna 4300) lapran nga ai htat la ai bum ntsa hkan mu lu ai.

SHINGTE SHARA

Masha langai hte langai lata ai SHINGTE shara nbung nga malu ai. Sharaw gap ai wa a shingte shara gaw sharaw rai nna, majan gasat ai wa a shingte shara gaw hpyen wa rai nga ai. Matsa gamak hkat ai ni a matu shingte shara gaw tinang nju ai wa rai nga ai.

KADE A LIT RAI TA?

Wunpawng Mungdan Laksan Mungdan Makawp Maga Dap a myu tsaw salang ni hku nna, 18 July 2005 shani “JINGHPAW MUNG HPE JAHTEN NGA AI NI HPE SADI JAW DAT AI” ngu ai ga baw hte ndau dat ai laika hpe E-mail kaw mu hti ai hpe manu tawn let tinang tsap nga ai jut kaw nna mu lu ai ningmu hpe mung garan kachyan shang jahta lawm ai hku rai li ai.

"KACHIN" NGU AI GARA KAW NNA BYIN PRU WA AI KUN ? NANG CHYE NNI ?

Daini anhte Jinghpaw Wunpawng Amyu sha ni ( Kachin ) nga ai nsen na ai kaw nna gaw, tinang hpe tsun ai re ngu ai hpe chye lu nga ai. Raitim ndai aten du hkra, (Kachin) ngu ai tinang hpe kadai shamying ya ai kaning rai nna anhte Jinghpaw wunpawng Sha ni ( Kachin) ngu ai byin wa ai lam hpe atsawm n hkaja ai gaw, shaning kade law tim tinang jawn nga ai gumra Ayi Ala re ai kun nchye ai jawn tik tik re ai hte bung nga ai.

NUM HTE MUNG MASA

Mungkan na mungdan shagu hta num ni la ni hta grau law htam nga pra nga ai hpe mu lu ga ai. Dai hte maren num ni gaw la ni a lahkam hpe lam shagu hta dep lu hkra shakut shaja nga ma ai hpe mu lu ai. Sinna mungdan ni hta num ni gaw, la ni galaw ai amu magam shagu hta la ni hpe shing jawng let shang galaw shajang nga ma ai.

NAM U JAU GAWNG NI A LAI LEN

Nam na u numji numjoi ni a nga sat nga sa lam hpe sumla hkrung kaw mu lu yang, amyu bung tim langai hte langai a lapran na zen lak ai madang gaw nbung nga ma ai hpe mu lu ai. Dai majaw shanhte mung shinggyim masha ni zawn rai, myit shalat la ai madang hta hkan nna pru wa ai ningmu hte mahtai kaw shai nga ai hpe maram lu ai.

NGA MU NGA MAI MAYU YANG

Hpu nau Miwa amyu ni gaw amyu ru sai hta hkan nna laklai ai atsam hte shalat la ai nyan hpaji ni rawng nga ma ai majaw mungkan kaw nga pra sa wa ai hta laklai ai akyu ara ni hkam sha lu ma ai hpe mu lu nga ga ai.

HPYEN DAP HPE GAW DA AI LAM

Hpyen dap ngu ai gaw, Mungdan langai hte amyu langai ngang grin lu na matu ahkyak dik htum ai “Masha langai a ma-rung nra” hte bung nga ai. Mungkan mungdan shagu gaw tinang a mungdan awng dang shang lawt lu na matu hte ngang grin nga na matu n-gun kaba ai hpyen dap ni hpe hpaw da shajang ai hkrai rai ma ai.

MANI SUM

Brang Zet (BZ) a myiman hpe mani sum re ai galoi mung nmu yu ma ai. Tsam mari mani dat ai shaloi pyi n-gup chyen mi sha shamu nna chyen mi gaw chyasi zawn naw rai nga ai. Dai majaw shi hpe “Nlung Tawng Myiman” nga nna shamying da ya nga ma ai

NIGERIA HKRUN LAM

By JJ Lum Dau

Mr. Masamichi Tokai gaw hpaga la rai nna mungdan ningbaw ningla ni hte shachyen hku hkau lu na matu ndai hkrun lam hta ra nrawng hkra lit la wa sai. Thai hpyen du kaba langai lawm ai. Shi gaw Thai-Nigeria mahku mahkau hpe shangang shakang na matu rai nna, ngai gaw ra ang ai kaw hkan shaga nang na matu lit shatsam hkrum ai hku re.

JINGHPOH AMYUU A RINGJAN GINRAWNG
(Survival Issue Of hte Kachins)

Maten prat hta anhte amyuu sha ni a ahkyak dik ginrawng (Issue) gaw Jinghpoh amyuu ni matut ringjan grin nga lu hkra, laili laika hte shagar ai ga n mad na lit rai nga ai. Jinghpoh ga n chyer ai Jinghpoh 85% rai mat sai. Jinghpoh laika mung suung n mai, madang n dep ai majaw, kadai n kam lang ai.

CHYAWM SHARAI GA MYU SHA LAIKA

Mungkan de shi a madang hte maren, woi sa wa ra nga ai Anhte Jinhpaw Wunpawng Laili Laika hpe, myit dum ai hku hkrup mara mi gyin shalat ka shajang nga ai hpe mu mada lu ai majaw, jai lang ai lam, akyu jashawn ai lam shai shajang nga ai hpe mu mada lu ai...

JINGHPAW NGU AI KADAI RAI TA ?

Moi chyai nma pri npra, kaju kajat, chyaloi nhkoi, prat kaw nna tinang dai Jinghpaw ngu shamying daidaw gindai la, India maga na masha ni Singhpo, Miwa ni Yeh-jin-Shan Htu, Hpunau Sam ni Hkang, Myen ni Kachin ngu shamying da ai, Myen Mung Dingdung, Miwa Mung Dingda, Gala Mung Sinpraw hte Yudaya Mung a Sinna lapran bumlang shagawng masha amyu ni kadai rai ta?

MAZA MUNGKAN

Mungkan shinggyim masha malawng maga gaw dai ni mungkan n tsa hta byin pru nga ai manghkang kaba langai mi hku na mu mada hkam sha ai lam gaw pollution ngu ai n san n seng, awu asin re ai lam ni hpe shapraw ai lam re ngu chye na ma ai.

HPAJI CHYE AI MASHA WUTSANG DE SHANG LU NA CHYINGHKA

Germany mungdan hta hpaji jawng ni hpe (90%) Internet hte matut mahkai kau ngut sai. Jawng ma ni yawng hpe Computer n chye n mai sharin ya nga ai. Sharin gawk (class) ni hta pyen chyang (Black boards), laika maisau (Exercise books) ni a malai Computer (PC) hpe jawngma shagu jai lang nga sai.

President Discusses War on Terror

GUMSAN MAGAM WA: Daini ndai shara hta(Fort Hood) bai kalang nanhte mungshawa ji n`ban yawng hte rau “Phantom Corps” hta magam gun nga ai Amyu Shayi Hpung ni hte hkrum zup lu ai majaw grau nna nanhte a hkap tau la ai hpe mung grai kabu chyeju dum nngai.

KASI LA GING AI RAMMA NI

Hpa majaw Ramma nkau mungdan ningbaw ningla ni byin tai wa lu ma ai kun? Sha-ip tawn ai hpaji lang ma ai kun? Myit lawm ai hte hkaja wa yu ai shaloi, tinang tsap nga ai jut kaw na loi li chyan mu mada ya ai Ramma nkau a atsam hte seng nna tang madun dat nngai.

JINGHPAW NI ANA ZINLI HTE BAI SI HTUM HKYEN MASAI

Moi Ingilk Asuya du ni tsun ai gaw, Kachin amyu ni shaning (50) ning laman Galanggyi Maksa Ana hte si htum mat na re nga ai. Raitim, Kachin amyu ni Karai Kasang hpe hkap la nna, shi a chyeju majaw ningsin htawng kaw na mung lawt, ana zinli kaw na mung lawt lu ai rai nga ai.