KACHINNET

SHAGAWNG BUMLANG N-HTANG WA YANG

Ka gale ai, Tsa Lat Chyau Chyi

Tsa ban shi ning ting ding yang kasu kabrawng sat hkat ai hpe chyu hkrum katut wa ai Jinghpaw Wunpawng sha ni a gam maka gaw majan gasat na matu sha asak hkrung nga ai zawn she rai sai kun? ngu nna pyi myit la ra mat wa sai rai nga ai.

Jinghpaw ni a buga ginra gaw ngwi pyaw simsa ai sumla hkrang langai mi rai nna mungchying sha ni mung sumnung shingdi ai majaw hku hkau na zawn rai nga ai Jinghpaw amyu ni gaw mi na nan myit kaja nhtawm pyaw pyaw sha nga chye ai amyu sha ni hkrai rai nga ma ai.

Shanhte a shanu shara bum shagawng nam maling hkan hkawm sa let nchyun mahkawn ni mahkawn chyai shangawn chyai let lani mi na nhtoi hpe jahtum chye ma ai. Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw shanhte a tsawm la ai bum mayan hte shing-ra maka ni hpe tsawra hkau chyap chye nna hkun hkraw ai ladaw aten ni hta gaw bum mayan ni a ntsa e maling mala langai hpang langai lai di nna lung shamu shamawt let nga ma ai. Hpa majaw nga yang Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw nta shinggan shingnawm de shara hkan hkawm sa let tam sha chye ai majaw re.Shanhte gaw jaugawng hku nna shangai wa nhtawm Jinghpaw langai mi a matu shan gyam nga ai daram pyaw ai ahkying aten gaw n nga sai.

Shana de nta bai du wa yang nta galu ni hta dinghku masha ni yawng hkrum zup let maumwi mausa ni tsun hkai madat chyai let dinghku zinlum gamung jahta galaw chye ma ai. Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw jiwoi jiwa prat kaw na tsun hkai hkrat wa ai labau maumwi ni hpe asak kaba sai dingla gumgai ni kaw na matsing la chye ma ai. Shanhte a moi na maumwi mausa ni gaw hpungdim shangut n chye ai baw maumwi ni hkrai rai chye ai.

Shana tup hkai dan tim n htum hkraw ai baw rai nga ai. Dai maumwi ni mung kanu kawa n lu sai jahkrai ma ni a magrau grang ai share shagan maumwi ni rai ma ai. Share shagan wa gaw malawng maga jahkrai ma rai nna shi a kaji dwi shing nrai kawoi dwi hte rau tsaw ra let nga nga ai ni rai chye ai.

Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw shanhte a Mayu shayi ni hpe htap htuk samnang ai hku kanawn mazum chye ai zawn grau nna shanhte a kawoi dwi hpang de na daw ai kamoi hte kani ni hpe mung dai hte maren hkungga la ra chye ma ai. Kanu daw ai ni hpe mung kanu hpe zawn kanawn mazum let hkungga la ra ai lam madun dan lu nga ma ai re. Ngai gaw Jinghpaw Wunpawng sha ni hte shawng nnan hkrum ai shaloi Jinghpaw hpyen la nkau mi gaw shanhte a kanu si ai nga nna jahkring hkring ahkun la la rai ai hpe mu lu ai. Dai majaw shanhte a ntsa e n tsen ai myit rawng kau nngai. Raitimung aten na wa ai shaloi Jinghpaw la langai mi gaw kanu daw ai ni dazin ka-ang hkup daram grai lu nga ai hpe chye na ya mat ai.

Jinghpaw Wunpawng sha ni a maumwi nkau mi gaw ra sharawng na zawn nga nna pyaw hpa zawn rai nga nhtawm shanhte a lailen hte maren mani hpa mung lawm nga ai. Dai maumwi ni hta Jinghpaw Wunpawng sha ni a shing-ra tara hpe hkan tam mu mada chye ai hte zawn shanhte a myit sumru ai lam ni, majan laka ninghkawng jaiwa ga ni gaw maumwi ni hta mung rawng nga ai. Ngai gaw Jinghpaw maumwi law law hpe matsing da ya ai. Raitimung ya ndai kaw moi de ngai na chye la lu ai maumwi ningnan langai lahkawng hpe sha tang madun dat nngai.

Maumwi law law wa Nmai Hka hte Mali Hka lahkawng a lam kaw sha hkridun let manoi nga ai hkrai re. Hka tung nna hpungla ja ai hka nu yan gaw Myitkyina Myo a lahta dung kachyi mi gang ai kaw hkrum mazup nna Mali Hka ngu nsam galai nna lwi yawng yu hkrat wa ai.

Hkahku masha ni a myit sawn sumru ai maga hku yu ga nga yang, Nmai Hka hte Mali Hka yan gaw hka nu maarun shayi yan rai nna dingda de lwi hkrat wa ma ai ngu myit la ma ai. Shing re ai hte maren Jinghpaw Wunpawng sha ni hta kana ngu ai ni gaw shara magup ningshawng ningla lit hpe hkam la nga ma ai. Shi gaw kungdinghku ni hta shawng nnan hkung-ran poi shang ra ai rai nna kanau jan ni hpe garai ntsun shaga yang kana jan hpe sha madung tawn let tsun shaga ra ai.

Hka nu marun yan hta na kana rai nga ai Nmai Hka gaw Mazup de du ai shaloi hka hpungla ja ai gaw shing-ra tara shang ai. Dai shara kaw kanau jan rai nga ai Mali Hka hte hkrum na matu myit hkrum tawn ma ai. Masin pawt nga ai shing nrai hpungla ja ai kana jan Nmai Hka gaw kanau jan Mali Hka hte hkrum lu na ntawn e shingdu de bai kayin mat wa na myit tawn wu ai. Shing rai hpang de bai kayin na matu Nmai Hka Nu gaw loi mi magaw nga ai hpe dai ni du hkra mu lu mai ai. Hka nu lahkawng a lapran e shai ai lam mu lu nga ai. Dai hka nu lahkawng hkrum nna Mali Hka ngu ai mying hte hka nu kaba langai mi dingda de lwi yu wa ai. Sap Hkung Hka hte Me Hkawng Hka ni mung nem tsaw n bung ai hku lwi hkrat wa ai hpe mu lu na rai nga ai. Dai hka ni yawng gaw bum ni hpe sung hkra dan di let lwi hkrat wa ai hka nu ni rai nga ma ai.

Sap Hkung hka gaw bum ni hpe lai di wa yang grai hpungla ja ai majaw shi a hka gai ni gaw, Sap Hkung Hka hpe dep hkra n hkan lu ai majaw hka rum ni hku nna sha hka nu de lwi shang wa nga ai.

Moi ningpawt e Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw Nmai Hka hte Mali Hka nu lahkawng hta e kaga hka mazup langai mi naw nga ai ngu myit la ma ai. Dai mazup gaw ya nga ai mazup a lahta e nga ai majaw Mali Hkrang Wa Lawng ga gaw zunlawng langai mi re ngu myit la ma ai. Ngai gaw Jinghpaw ni dai zawn re ai hpe kam na zawn n nawn nngai. Raitimung ninghkawng jaiwa ni a myit shang sha nga ai shaloi dai hku tsun nga ai lam hpe chye lu ai. Kaning mi ngu tsun tim moi na maumwi ni gaw tup hkrak re ai hpungtang hpaji n re ai majaw kam na matu yak la nga ai. Raitim ya ngai tsun hkai dan na maumwi gaw teng sha rai nna kaja wa mung sakse madun lu ai lam re.

Moi shawng de galang mi na amyu shayi num langai mi gaw shi a kasha hte hkrun lam hkawm ai kaw na dingdung maga de bai n htang wa ma ai. Shan Nu gaw hka mazup kaw nna Nmai Hka hte Mali Hka lahkawng a hka kau lam hku ding yang langai hpra hpra lung wa na hku daw dan jahkrup la tawn da ma ai. Dai hpang grau nna lahta de re ai hka mazup shara mi hta shan Nu lahkawng bai hkrum zup na matu myit hkrum da ma ai. Raitimung hka nu lahkawng gaw lahta de kanang mung mazup ai shara n nga ai majaw hka nu langai hpra ding yang lung mat wa ai, shan Nu gaw grai tsawra nga ninglen galoi mung bai n hkrum lu mat sai.

Dai shan Nu gaw hpun kaw na Hkra tai mat let langai hte langai hkan tam nga ma ai. Hkra langai mi gaw “ Sha ..... e, Sha ...... e ” ngu ngoi nna, langai mi gaw “ Nu e..... Nu e...” ngu ngoi nga ma ai ngu tsun ma ai. Ndai maumwi gaw teng ai maumwi langai mi re ngu tsun na hku rai nga ai. Hpa majaw nga yang Kanu hkan lung wa ai Mali Hka kau mayan de na Hkra ni gaw “ Sha .... e, Sha .... e” nga ngoi nhtawm, Nmai Hka kau mayan hku ngoi ai Hkra ni a nsen gaw “ Nu... e, Nu .... e” ngu adan aleng sha ngoi nga ai hpe dai ni du mateng, na lu nga ai majaw re. Dai mabyin gaw galang mi na anhte a Myitkyina hpyen dap kaw naw nga nga yang Hkra dawn ai la langai mi hpe myit dum lu nngai.

Dai Hkra dawn ai wa gaw asak loi kaba ai hpyen la re majaw hkyamsa na hku dap dung up Du Kaba wa a dumsu ni hpe rem ya na matu hkyam sa ai lit jaw tawn da ai. Raitimung hkring nrai ngu na daram dai hkyam sa jaw tawn da ai ni hpe bai shaga la nna Military Police hpyen ma hku lit bai shatsam ai aten du pru wa ai.

Kaga ni hpe Military Police hpyen la hku lit bai jaw tawn timung dai Hkra dawn ai dingla wa gaw dai lit kaw na mung lawt mat ai. Dai wa binsin la ai aten hta lai wa sai (20) ning na dap kung up Du Wa gaw shi rung bungli galaw n lu na daram Hkra ni ngoi kashai nga ai majaw dai hpyen la dingla wa hpe Hkra ni hpe shaden kau ya na matu lit jaw tawn ai lam re hpe chye ya lu ai.

Jinghpaw Wunpawng buga hta u numji numjoi myu hkum sumhpa nga shajang nga ma ai. Teng sha nga yang Jinghpaw ni a nga shara nam maling hkan, pa layang ni gaw u numji ni a shanu nga shara “Hparadisu” nan rai nga ai. Jinghpaw ni gaw nta shinggan e hkawm sa let tam lu tam sha ai ni rai nna shing-ra tara a chyalai mauhpa lam ni hpe mung chye yu ai ni re majaw shanhte a maumwi ni mung U ni a lam hte matut manoi rai nga ma ai.

Ngai gaw kaga laika ni hta moi ka ngut sai lam ni hpe ya ndai laika hta n ka bang ai sha koi kau nngai. Raitimung u hte seng ai lam ni hpe gaw ndai laika hta kahtap nna bai ka bang shaleng dat nngai.

Nang hkrun lam hkawm let hpun pawt e chyahkring mi hkring sa la ai ngu myit la u. Dai hpun kaba ntsa e u ni gaw pyen singgaw nna htoi htoi re lagat si ni hpe sha nga ma ai. Dai hpun ntsa e nang gaw hkai-ke atsit ni hpe mu na ra ai. Mya nlung zawn re nsam rawng ai Hkai-ke amyu (6) daram hpe mung mu lu na rai nga ndai.

Dai hta n-ga ura ni a madai ai nsen mung na lu na rin dai. Myen ni “Yawk hpa Khwe Hkaw” ngu nna shamying tawn ai u ni hpe mung “ Hkang kong hkang gawt” ngu ngoi ai nsen na lu na re. U ni a manau poi hta maumwi hkai ai Hkru tsit u mung, “U...U... Wuk...U” ngu ngoi nga na ra ai. Ndai u manau poi kaba gaw grai hkik hkam ai poi hking kaba langai mi rai nga ai. Layit zawn re ningmai tu ai Manau Taubren U mung wo nang le nang pyen kawai nna u manau poi kaba galaw na matu hparan hpajang taw nga ai.

Poi a matu Manau mam htu ya ai “Yaw...Ik...Yaw...Ik” ngu ngoi let Jinghpaw num ni mam htu ai zawn galaw chye ai. Mam kabye nga ai U Gam gaw, “Yik...yik...yik...yik..” ngu ngoi let U Hkrudu du htun mung n-gu mam agre nga ai. Nbaw U Ju ngu ai baw hte jawban hta hpraw nna grai mani akre garaw ja ai u mung manau poi mawn sumli nna hkum ting ga nhpu hkrai galu la nu ai. Hka ja lit la ai u gum mung “Um..Um” nga ngoi shaga let bungli galaw nga ai. Bau dum u mung “Tok..Tok..Tok” nga nna shan atawk nga ai. U ni a manau poi hta u amyu hkum hkra langai hte langai lit la nna bungli galaw ma ai zawn Jinghpaw Wunpawng sha ni a manau poi hta mung amyu shayi shadang sha ni yawng tinang man ang ai bungli n hprai hkra galaw ma ai.

U ni a manau poi hta Hkung rang u gaw woi ningbaw ai wa re. Dai majaw ya dai ni manau manau yang nau shawng ni gaw Hkung rang mun hpe gupduru hta shakap nna dai hpe baw hta chyawp let manau nau shawng shawng ma ai. Hkung rang u ngoi ai nsen gaw manau manau na matu nhtap htuk nga ai. Shi gaw grai pawt ja ai majaw shi a hpang hkan ai masha nau n nga ai. Dai majaw ningmai lahkawng hkra tu ai Sinwa u hpe malai bai galaw shangun ai. Dai hte maren Jinghpaw Wunpawng sha ni mung Uyen Sinwa a lahpyaw nsen hpe lailen la nna ya dai ni manau manau ai shaloi marawn shangawn shapyaw garu chyai nga ma ai re.

Kaga na ra na zawn nga ai maumwi ni mung grai naw nga ai. Raitimaung anhte a matu nhtum hkraw chye ai Jinghpaw Wunpawng sha ni a maumwi ni hpe matut tsun nga yang htum hkraw na n re ngu myit lu ai. Shana aten hta dawdap e nga ai wan dap makau kaw nta madu ni a shawang myit hte dawjau ai lu sha ni hpe mung lu sha nna madat nga let maumwi ni hpe ram ai daram hku tsun dan lai wa sai. Dai hta n-ga nang gaw Jinghpaw Wunpawng sha ni a Nla Dap ngu ai mahkawn ni a gawk a lam na yu na sai ngu myit lu ai.

Kanu Kawa n lu ai share ninghkring langai wa gaw shi a kawoi dwi hte hkrum sai nga jang nang gaw dai wa tsun hkai dan na magrau grang ningtawn hkawm ai lam ni hpe shana tup dung madat taw nga na sha re. Shi share shagan hkawm ai lam ni nga tim dai share shagan awng dang ai lam ni gaw hkring nrai mauhpa nnan lam maga de bai nhtang du wa wa re ai. Hpa majaw nga yang Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw mani pyaw hpa sumru tsun chye ai nyan rawng ai majaw re.

Hpyen dap kaw e anhte hpe Jinghpaw Wunpawng sha ni a nta de shaga nna shat lusha hkalum chye ma ai. Dai dawjaw ai poi ni hta Rum chyaru ni hte soda ni Jinghpaw hpyen la ni hpe shinglet n-gup shamawt zet let wa na matu galaw ya jang grai hku hkau ai pyaw hpa brap langai mi tai mat sai. Dai kaw du sa ai ni yawng mung pyaw pyaw hte ba shamai hkring sa la ai ginra rai nna magup sumhpa mani jahta chyai let lai mat wa sai dai zawn re ai shana de na aten law law hpe ngai grai naw adum nga li ai law.

Kalang mi na hkalum poi langai mi hta marai langai gaw Kareng amyu ni hta ningmai tu ai maumwi hpe bai nhtang tsun hkai yu ai. Dai majaw Kareng Gam ngu ai wa hpe san dat ai.

“He.. Kareng Gam, na a ningmai kanang ta?”

“Nye ningmai rukset kata kaw re duwa” Dai mahtai gaw chyahkring na laman sha grai lawan ai myihprap zawn pru wa ai.

Jinghpaw Wunpawng sha ni yawng ngu na daram gaw nyan hpaji zai ladat rawng ai hte alawan hta hkrup tsun chye lu ai mung pyaw hpa myit shang sha shara nan rai taw nga ai.

Lahta de na Jinghpaw Wunpawng sha ni a samnang la ai mani pyaw chyoi hpa sha n-ga, Jinghpaw Wunpawng sha ni a myit shang sha manoi nga shangun ai lam langai mi gaw, shan gyam jaugawng gawng ai lam hpe manu mana ra sharawng ai sat lawat rai nga ai.

Shan gyam ai lam hpe grai nan sharawng awng la ai Jinghpaw Wunpawng sha ni a set lasau re majaw mung kaga amyu ni hte n bung ai sha laklai shai shangun nga ai. Kaga amyu lakung ni gaw ni dik ai gat kaw mari la chye ai rai nna kaga lakung amyu ni gaw nta kaw sha zim rai nga chye ma ai. Raitimung Jinghpaw la langai mi a matu gaw shi byin lu na nga yang sanat langai mi hpe hta lang nna nam kata de lagaw n shara hkra shang mat wa na rai nga ai. Shi gaw mu mamu re ai nam rai yawng hpe gap na sha re. Mogok Myo na nye a sun hta Wa ndu zing-ri nga ai majaw Jinghpaw hpyen dap lakying kasha langai mi hpe makau na Bude kaw nga shangun dat jang Wa ndu ni yawng asan sha hkoi mat sai. Ya nye a sun kaw Wa ndu ni yawng gaw Jinghpaw la ni a kan kata de du mat wa sai. Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw shan hpe gap ai shaloi kayau kaya re ai kaw na tinang ra ai hpe sha lata gap chye ai ni n rai ma ai. Shanhte a kahtawng makau hkan shan nga dusat ni taw nga nna Nung Rawang ni a shara hkan mung taw nga mali ai. Dai zawn kahtawng buga makau hkan nam dusat ni taw wa ai lam gaw majan gasat lai wa sai majaw rai nga ai. Grai kaji la ai chyahkyi ni pyi loi mi sha mayat jat ai. Dai hta n-ga, dusat kaba rai nga ai magwi, hpawlam ni mung taw nga ai. Dai zawn rai byin ai lam gaw nam dusat kaba ai ni gaw gasat garu ai nsen ni a majaw dai shara kaw na koi yen hkawm mat wa ai kumla rai nga ai.

Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw htuk manu jang kaba ai shan ni hpe sha lata gap ma ai. Shing rai majoi mi mung gap chye ma ai. Myen mung kaw grai hkrit ra ai tsap hpe masha langai mi gaw nambat(4) machyu hte sha pyi gap nga ai hpe mu lu ai. Dai machye hpe gaw u gap myit lawm ai ni gaw Hkai pyek hpe gap ai kaw sha lang ma ai re. Htaw Gaw kahtawng e nga ai Jinghpaw hpyen la agyi wa langai mi gaw sharaw a baw hpe shi a nhtu hte kahtam sat kau ai mabyin hpe mung hkrum yu ai. Sharaw gaw agyi wa a lata lahpum hpe kaw ai shaloi bai nhtang sat kau lu ai majaw sharaw sha si mat wa nna agyi wa gaw asak lawt lu mat wa ai. Dai zawn re mabyin hpe kadai mung n myit mada tawn ai.

Jinghpaw Wunpawng sha ni a labu palawng gaw gade n na shi ai aten ni hta yawn na zawn rai galai shai mat ai. Kaja wa sha byin nga ai rai nna ngai nan mung hkrum yu nga ai re. Ya aten hta anhte gaw aje agaw re khaki labu palawng hpe bu hpun nga ga ai. Dai lau palawng ni gaw nsam ( shing nrai) shingkang tsawm hpap ai lam tsep kawp n nga mat sai. Moi lai wa sai aten ni hta Jinghapw Wunpawng sha ni a labu palawng gaw Myen mung ting hta dan dawng gumhkawng dik htum rai nga ai.

Ntsa palawng ahpraw hte bu hkra achyang wung wang rai bu hpun nna grai laklai ai. Saba bunghkaw hpe hkaw tawn chye ma ai. Dai zawn bu hpun tawn ai gaw grai yu ra sharawng na zawn shingni rai nga ai. Dai zawn re labu hpun palawng hpe kalang lang mu dat dat rai timung moi na zawn rai kadai n bu hpun mat sai. Atsawm sha bu hpun tawn ai Jinghpaw la wa langai mi a labu palawng gaw grai myit mangoi yu na zawn re ai.

Kalang mi na ga jarit makau hkan nga ai Uropa sinna masha ni gaw ginhtawng labu palawng ngu nna ntsa palawng hte labu hpe masat da ya ma ai. Dai hta n-ga mawza achyang hte shanhpyi shoes gyepdin hpe bu hpun na hku n-gun jaw ma ai. Masha shagu gaw bunghkaw hpe n ra ma ai. Hpa majaw nga yang bunghkaw hkaw nga ai wa jamjau la ai majaw rai na re ngu ngai zawn nawn da we ai. Shanhte gaw Gurkha guchyawp hpe ra sharawng ma ai. Hpyen dap na du nkau mi mung bunghkaw hpe nau n ra sharawng ma ai. Hpa majaw nga yang hpyen bu hpun palawng hte bunghkaw gaw n htuk la ai majaw re. Hpyen pya ai shaloi mung gupchyawp amyu myu rai nga ai majaw sharin sara ni a matu yu yak shangun nga ai. Ngai na hku gaw moi na nsam hpe ra sharawng ai wa re majaw Jinghpaw Wunpawng sha ni hpe gaw Jinghpaw zawn sha bu hpun sumraw shangun mayu nngai.

Ngai hpyen dap kaw na binsin la mat wa ai shaloi , shaning grai na galaw sai Jinghpaw hpyen la ni mung binsin la shajang ma ai. Ya aten hta hpyen la hkum shagu gaw gupchyawp hpe nhkrem kau nna chyawp nga ma ai hpe mu lu ai.

Jinghpaw Wunpawng sha ni a htung lailen hte arawn alai ni mat mat wa magang sai ngu nna ngai zawn nawn nngai. Dai majaw ngai myit grai n pyaw la nngai. Moi na aten hta nga yang Jinghpaw Wunpawng sha ni a nta de shang na rai jang , nta ndaw de nna she shang ai htung lailen nga ma ai. Kaga chyinghka hku shang jang gaw grai zai ai ngu myit la ma ai. Dai hta n-ga shaga ai lam n nga ai sha shang dung ai (shing nrai) nta hpe dinghkren lai mat wa ai ni gaw grai zai ai lailen re ngu myit la ma ai.

Dai hta kaga sha hpa kumhpa jaw na nga yang mung, htung nga ai hte maren atsawm sha htuk makai nna she jaw chye ma ai. Bai nna hpabaw kumhpaw kumhpa mi rai rai ta lahkawng hte hkap la ra ai. Lata maga mi hte sha ya galaw nga ai zawn gang abrut la ai hku n mai nga ai. Ya prat hta lailen shingni kaja hte hkan sa galaw nga na aten n nga ai majaw rai na re ngu ngai myit la nngai. Raitimung htung lailen kaja ni hpe shinggan kabai kau ai lam gaw masin kahpra shara rai nga ai.

Shingra tara hku nna mung Jinghpaw Wunpawng sha ni hta htung lailen rit kawp kaja tsawm htap shamu shamawt shingni ni nga nga malu ai. Anhte British ni tsun ai hte maren “ Manners make the man arawn alai sai da ningsam gaw masha langai mi a atsam ningja hpe madun nga ai” ngu tsun chye ma ai. Dai zawn ga malai nga ninglen, hkik hkam gungdam ai arawn alai kaja ni hpe hpe rai kau da nga ai kun? Zai la ai arawn alai hpe hpa rai hkan galaw nga mani?

Hpa mi rai rai n kaja ai htung lailen langai mi chyawm gaw gam maka kaja garum ai majaw mat mat wa sai hpe mu lu ai. Dai n kaja ai htung lailen gaw Jinghpaw Wunpawng sha ni a hkung-ran poi galaw ai shaloi grai laja let hkan sa ra ai Mayu hte Dama, Kahkri lam rai nga ai. Dai Mayu hte Dama a htung tara hpe n kau Jinghpaw Wunpawng sha ni a lapran e grai shaja shakyin hkat ai masat masa hku tawn da nga ma ai. Dai kungdinhku gaw zinli amyu myu hte nsam lam n-ang ai shayi shadang ni hpe shangai shangun ai lam ningpawt langai mi nan rai taw nga ai re. Shabrang langai mi gaw deng ( 100 )daram tsan ai shara kaw na num ningnan jan langai mi hpe hkung-ran la jang shi gaw grai ni htep ai jinghku jing-yu amyu hku rai mat chye ai. Dai htung lailen nga nga ai majaw Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw n myit mada ai ni htep ai jinghku amyu hpe lu la ai zawn rai mat ai.

Dai ni na aten hta Mayu hte Dama laja lana shakyin hkat ai lam yawng hpe kadai nau n hkan sai ngu ngai myit lu ai. Shing rai kabai kau wa ai lam gaw kaja ai hku galaw ai lam re ngu ngai myit lu nngai. Munghpawm Myen mungdan hta ahkyak kaba dik ai shara langai mi hku nna nga ai Jinghpaw mungdaw gaw grai myit shang sha na zawn rai nga ai. Dam lada ai hku tsun ga nga yang pa layang ga de gaw Sam hte Sam Miwa ni grau law nga ma ai.

Bum ni a sinpraw maga de gaw moi kaw na nga ai Jinghpaw ni shanhte a ni nawn ai Gauri ni, dai sha n-ga Maru, Zi , Lashi ( Hpimaw makau grup-yin) , Lisaw(shr) Yawyin ni hte kaga bum tsaw ai pungding hkan e nga ai ni mung nga ma ai.

Jinghpaw mungdaw a tsan dik ai dingdung maga de gaw Hkahku, Kanung, Duleng Dare zawn re nau ndan nleng ai lakung ni sha n-ga, Miwa, Tibet masha masha ni loi mi hte Lisu achyang ni mung nga shajang nga ma ai.

Jinghpaw mungdaw hta mung chying masha rusai lakung amyu law law rau nga ma timung shanhte gaw hku hku hkau hkau myit hkrum mang-rum ai hte nga lu ma ai gaw gam maka kaja ai ngu nna tsun mai nga ai. Shanhte ni hta amyu lakung hku raitim Sali wunli hkam la na lam mi rai rai, myit sawn sumru hkap la ai lam shai wa hkra n nga ai majaw hkau chyap rap ra ai hku nga pra nga ma ai. Shanhte gaw amyu lakung ni shai hkat ai lam nga tim Nung masha ni yawng gaw Jinghpaw Wunpawng sha ni amyu langai hkrai sha rai ma ai ngu matsing masat da ma ai. Hkrak tsun ga nga yang Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw Tibeto Burman matu mara ni rai nga ma ai. Dai sha n-ga, Shan Tai, Yawyin Lo Lo ni gaw hpyen dap hta myu sha n garan ai sha hpyen shang bungli galaw ma ai. Dai zawn hpyen magam bungli gun hpai ai lam gaw masha amyu baw sang shai hkat ai lam ni yawng hpe pawng shajup ya dat ai masa a majaw rai ang na re ngu ngai myit la nngai.

Grai kachyep ai shara kaw ga amyu myu shaga ai ni nga ai majaw shanhte gaw laklai ai makam hpaji ga si ga ngau hkum zup ai ni ngu tsun lu nga ai.

Jinghpaw Wunpawng sha langai mi gaw Jinghpaw ga sha n-ga Maru, Miwa, Myen Urdu , Gala ga ni hte English ga hpe pyi tsun shaga lu ai jinghpaw ni nga ma ai. Putao Myo a tsan la ai shara hta na mungchying masha amyu lakung lama ni shada shai hkat nga ai lam hpe gaw shanhte shada da n bung ai ga hku nna tsun shaga hkat ai shaloi she chye ya lu ai. Ga hte amyu lakung ni mung shai hkat ai ni hku hku hkau hkau gayau nga lu ai lam gaw langai hte langai mara raw dat ya ai myit hte hkam sharang ya ai myit tawn da ai majaw ahtuk sha rai nga nga ma ai lam hpe kaga masha ni mung yu maram la nna kasi la mai nga ai.

Jinghpaw Wunpawng sha ni law law gaw ya du hkra Miwa ga jarit rai nga ai Yunan ga e nga pra nga ma ai. Jinghpaw Wunpawng sha ni gara aten ahkying hta du sa ai lam n chye lu ai. Chye lu ai lam langai mi gaw shanhte gaw asia dan a kan kaw na paw pru wa ai shinggyim masha ni lwi yu hkrat wa ai hka kaw na bai htawt garan hkrat wa ai daw chyen langai mi re lam chye lu ai. Shanhte gaw tsaban shaning law law kaw nna Asia dan a kan kata na lam lama ma a majaw lu lu, lu sha, hkyen lu hkyen sha let htawt yu hkrat wa ai ni rai ma ai.

Grau nna moi chyaloi nhkoi shawng e htawt yu wa ai ni hta na laklai ai maumwi labau ni nga nga ma ai. Jinghpaw Wunpawng sha ni a ningpawt ninghpang htawt yu wa ai shara gaw Majoi Shing-ra Bum re ai ngu tsun nga ma ai. Shanhte a hkrun lam gaw zaibru jang pa rai nna Zaibru Hkyet hpe lai di sa wa ai. Dai shara ni hpe tup hkrak myit dik hkra tsun shaleng dan na atsam n lu ai. Nkau mi gaw Majoi Shing-ra ngu ai gaw Patkai bum mayan de nga ai ngu tsun ma ai. Dai hta n-ga Assam ga na Sing Pho ni gaw Myen mung kaw na Jinghpaw ni rai ma ai ngu tsun nga ma ai.

Masha amyu lakung htawt hkrat wa ai lam galoi mung a nga nga na nga yang shanhte nga pra hkrat wa ai ningpawt dailup daihpang ga hte grau nna tsan ai shara kaw e sha nga na re ngu myit la lu nngai. Lai wa sai shaning ( 200 ) daram hta Myen ni htawt yu hkrat wa ai hpang jahtum daw ahkying hkan e Jinghpaw Wunpawng sha ni du shang wa ai re ngu myit la ma ai. Dai aten hta Myen amyu ni gaw ndai prat na Jinghpaw ni hte bung yang mung bung na sai. Raitimung Myen ni gaw Mali Hka hpumding makau ding yang yu hkrat wa ngut jang dingda shingnawm jut e nga ai Mun amyu ni hte hkrum katut ai kaw du hkra yu hkrat wa na ma ai ngu myit la lu ma ai. Jinghpaw Wunpawng sha ni hte Hkang ni gaw bum ga mayan de myit dik myit pyaw let lagaw jahkrat nga pra wa ai lam byin mai ai.

Ya ndai tsaban ningpawt hta nan pyi Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw bum shagawng ni a ntsa hkan madung shatai nna nga pra nga ma ai lam hpe mu lu nga ai. Jinghpaw mungdaw a ya tatut ga jarit gaw Katha makau de pyi ni nga ai lam hpe mu lu ai. Masha amyi lakung ni htawt yu hkrat wa ai hpe masam maram yu yang myit shang sha na zawn re ai. Myen mung kaw shanu shingbyi nga pra nga ai ni gaw ya tatut nga nga ai shara de gara hku shang wa ai lam, nga shara kaning rai shai mat wa ai lam ni hpe tup hkrak tsun lu na matu n loi la nga ai.

Jinghpaw Wunpawng sha ni Myen mung kata de shang wa nna dingda de matut yu hkrat wa na matu myit yaw shada ai lam hpe dingdung hte dingda lwi yu hkrat nga ai hka ni hte bum mayan ni pat shingdang shingla shangun tawn nga ai ngu myit la lu nga ai. Dai majaw dingda maga de yu wa na matu yaw shada ai gaw myit sumru la ai lam nan nan sha rai na re ngu myit lu ai. Ya du hkra htawt yu wa ai lam gaw pyaw hpa langai mi hku sha rai na re ngu myit la lu nngai.

Byin chye ging mai ai lam hku nga yang masha jahpan law la ai kungding hku ni hte masha jahpan law la ai buga kahtawng ni gaw shanhte a kahtawng masha ni masha garan nna dingda de sa du nga shangun na re ai. Lai wa sai tsaban htum wa ai aten ahkying ni hta Jinghpaw Wunpawng sha ni hpe Manmaw hte Myitkyina shara ni hta manu mana nga pra shajang nga ai lam hpe mu lu ai. Raitimung ya aten hta e Manmaw hte Myitkyina shara hta grau nna dingdung Sammung shara rai nga ai Lashio Myo kaw Jinghpaw Wunpawng sha ni hpe grau law mu mada wa ai. Dai hta n-ga shawng htawt wa ai masha ni nkau mi hpe Taunggyi Myo hte Kengtung Myo ni hta mung mu lu nga ai.

Jinghpaw mungdaw e shanu nga ai masha amyu wuhpung langai hte langai a hkum hkrang kumla dan dan leng leng shai hkat nga ai. Kanung ni gaw hpring tsup ai sinda ni nga nna hkum hkrang galu kaba ai Pahtan amyu hte pyi grau sinda dam lada nga ai hpe mu lu ai. Shing rai chye ya lu ai gaw hpyen nnan lahkawn ai yu jut ningmu hku nna mu lu ai lam re. Yawyin ni gaw galu nna hkum hkrang htap htuk ai, Jinghpaw ni gaw loi mi kadun ai zawn san timung hkum hkrang ja ja ran ran rai nga ai. Masha amyu ni langai hte langai a hkum hkrang kumla gaw hkamja nga ai ni a matu gan shadawn tsun shaleng dan ai re.

Kaga shara nkau mi hta du bawng ana hte galanggyi ana ni byin nga ai lam mu chye lu ai. Grai lapyin ja ai tsi ni paw pru wa ai majaw galanggyi ana gasat shamat kau na lam hpe atsawm hkrak galaw na nga yang buga shara kata kaw nan mai tsai hkoi mat wa lu na re. Du bawng ana hpe tam sagawn maram yu na matu sarawun ni hpe lit jaw tawn ai re. Dai ana hpe tsi tsi kau lu yang she loi mi hkyamsa ai lam lu la na ngu myit la lu ai. Makau grup-yin e, san seng ai lam hpe atsawm sha sadi let galaw lu yang she dai ana yawm mat wa lu na re.

Jinghpaw Wunpawng buga hta hkali ana gaw galoi mung abyin nga ai, raitimung gat manu hkyam sa ai paludrin tsi paw pru wa ai majaw sha hkali ana yawm mat wa ai re. Dai hta n-ga kaga shara nkau mi hta Black Water Fever ngu ai kahtet ai shara hkan byin ai ana amyu langai mi byin nga timung kade n na yang mat mat ai. Majan prat hta gaw Tyhpus ana gaw grai laja ai majaw atsawm sha sadi let tsi tsi ra ai. Dai ana amyu di ni gaw, yu ni , hkadu hka ni hte u numji numjoi ni kaw na ga de hkrat wa nhtawm masha ni kaw bai kap la wa ai ngu tsun ai hku re. Shakrep ni gaw nau kaji nna n mu lu ai majaw koi yen na matu yak ai.

Dai gaw shan nsam rawng nga ai kawa ai a majaw hpa n machyi ai. Koi kau lu na yak la ai majaw tau hkrau makawp la na lam sha nga sana re. Majan kaba aten hta masha mana maka yan shang wa ai majaw mung ana zinli bra wa ai lam rai na re. Dai ana zinli ni hpe hpyen dap ni hta hkam sha dik htum rai sai.

Source ; ( In Quest Of Greatness ) HKIK HKAM GUNGDAM AI LAM HPE TAM YU YANG