“GA HPAW”

     Ndai Wunpawng htung tara hpe Shang lawt Asuya hku sawk sagawn ka tawn ai lam re. Ndai zawn sawk sagawn ka tawn ai lam gaw, moi jiwoi jiwa prat kaw nna hkan lang hkrat wa ai htung tara lam hpe nshamat kau ai sha, anhte a kashu kasha prat du hkra chye tawn na hte hkan shatup lang hkrat wa na matu sawk sagawn nna ka lajang tawn ai lam re.
     Wunpawng Amyu ni, moi prat hta Amyu sha ni yawng myit mang jahkrum let gahkyin gumdin nna Asuya hpaw tawn ai lam nnga rai tim, Marip, Lahtaw,Lahpai, Nhkum, Maran, Kareng, Tangbau,..nga nna nga ai amyu lakung hpan ni yawng gaw, Gumchying gumsa tara masa hku nna mung, Gumrawng Gumsa tara masa hku nna mung, kadai mung kadai tinang a lamu ga gaiwang jarit kata de maigan hpyen wa e shang chyinglau, dip up sha ai nhkrum hkra makawp maga nna, tinang a lamu ga shara hpe tinang uphkang ai hte nga pra hkrat wa ai amyu ni re. Ndai zawn, kadai mung kadai tinang Du, Tinang magam nga nna mung, Ginwang kaga ga rai nna nga ai zawn rai tim,lam maga mi hku yu dat yang, Wunpawng Amyu ni yawng gaw kahpu kanau hpan, mayu, dama hpan, kashu kahkri hpan nga nna ru sai (roi sai) makyit mahkai gindun let, n’ ta dinghku langai na masha ni zawn shada matut mahkai hku hkau nga ai hkrai re majaw, Wunpawng mungdan Sinpraw, Sinna, Dingdung Ding da de nga ai ni lang ai htung tara masa lam ni grai shai ai lam nnga nna yawng gaw langai hkrai re ai hpe sagawn chye lu nga ai.
     Moi Wunpawng Jinghpaw prat hta hpu ja hpaga hpu dat hpu ya lam hta masha utsang madang hta hkan nna nem, tsaw loi shai ai lam nga ai.
(1) Gumchying Gumsa Du ni hpu bang ai shaloi Hkangsa joi ngu nna, KS. 144 / 50 lang ai.
(2) Darat Daroi (Gumlau Hpung ni) Gumrawng gumtsa tara lang ai masha ni ru joi ngu nna Ks. 100 / -lang ai.
(3) Mayam hpung ni Ks. 50 – hpe lang ai. Ndai gaw lang ai lam nem, tsaw madang nbung nna loi shai hkat ai lam ni nga ai.
     Wunpawng Amyu ni yawng gaw , moi prat kaw nna ya daini anhte a prat du hkra, ndai sawk sagawn ka shinggyin tawn ai htung tara ni hpe hkungga ai hte hkan lang hkrat wa ai ni hkrai re.
Inglik Kuluni Asuya Uphkang nga ai aten shada mayam yam ai lam n mai nga ai ngu nna 1926 –27 ning daram hta Inglik Asuya kaw nna Mayam madu ni hpe gum hpraw dengga ni jaw nna mayam ni yawng hpe mari shaw la kau sai, dai kaw nna , Wunpawng Mungdan hta mayam ngu ai n nga sai.
Lai wa sai Inglik Asuya uphkang nga ai aten ni hte ya na Myen asuya ni up hkang nga ai ni hta, Asuya rung de du sai amu kaba (Du baw hka) ni hpe anhte Wunpawng Jinghpaw htung hku tsun hparan la mu ngu ap ya ai lam ni nga ai. Dai zawn rai ap ya ai amu ni hpe amu dang, Amu hkam ai lahkawng maga myit ngwi, myit pyaw hte tsun hparan la mai ai htung tara ni re.
     Lai wa sai aten ni hta Gumchying Gumsa Du ni tinang a lawu de na darat daroi mung masha ni hpe nau dip up sha ai majaw, mung masha ni ndang hkam nna gumlau rawt nna Du ni hpe gasat nhtawm, kawn chyinghkyi ni di mat wa ai . Dai zawn Gumlau Danawng nawt nna gum chying gumasa Du ni hpe gasat ai majan hpe Inglik Asuya ni du shang wa ai hte dai gumlau majan hpe htingram shazim kau ya sai.
     Ndai zawn rai shaning tsawm ra ning simsa nga ai hpang, Wunpawng Mungdan Shanglawt Asuya bai byin pru wa nna, 1964 ning hta naw ngam nga ai gumchying gumsa tara masa lai len yawng atsai awai dawm kau ya sai re. Dai kaw nna, Wunpawng Mungdan hta Gumrawng gumtsa tara Tinang magam, wala htan bam ngu ai nun grau ai lam nnga, yawng gaw maren mara re ai ahkaw ahkang hpe lu ai mungdan masha ni hkrai rai sai.
     Shingrai ya gaw Wunpawng Mungdan masha ni yawng gaw hpu dat, hpu ya lam, ja hpaga lang ai lam ni yawng gaw madang langai chyu rai sai, Nun, grau ai ngu nna lata tawn, Lang na lam hpa nnga sai.
     Ya ndai ka lajang da ai htung tara lam ni gaw, Masha law malaw e lang ai. Gumrawng gutsa mungdan ni lang ai tara masa lam ni re.

Matsing hpa:-
     Ya ndai htung tara laika buk hta tara tawt lai, shut shai ai ni hpe shadaw shawa ai hku ka madun tawn ai lam gaw, moi gumhpraw reng nna manu dan ai aten hta ka tawn ai lam ni re.
Moi lai wa sai aten na shadawn shadang bung ai lam ni gaw:-
(1) Nga kanu langai mi manu lap 100 / - re.
(2) Gumhpraw rujoi ngu ai dengga lap 100 / -re.
(3) 10 – hkam bau (1) mung lap 100 / - hte mari lu ai ngu ai hku shabung tawn ai.
Ya nga kanu langai lap hkying 5 – 6 jaw ra sai hte 10 – hkam bau (1) mung mung Ks. 1000 / - a lahta de jaw ra ai re majaw, Rujoi Ks. 100/ -Lang ai gaw,ya aten na U kanu langai (1) a manu pyi nrai sai. Dai re ai majaw Rujoi Ks. 100 / - a malai ya gaw grit htum Ks. 1000 / -hta n yawm ai hku lang ra na sai, ngu mu lu ai.
Dai hta n-ga, ru hka lam nkau mi hta Ks. 10/ Ks.15/-(snr) Ks.30 / -daw hta ra ai ngu masat da ai lam ni mung ya na arai manu rawt nna gumhpraw manu ndan wa ai lam ni hpe maram yu nhtawm , jahtuk lang sa wa ra na sai ngu nna ga n hpaw hku ka shaleng dat ai rai.

SAWK SAGAWN AI HTE KA LAJANG AI WA –
SLG. LAZUM KAM HTOI
HTUNG TARA SAWK SAGAWN DAP
(NINGGAWN) GINJAW UPHKANG RUNG
WUNPAWNG MUNGDAN SHANGLAWT
ASUYA

RU HKA LAM RUHKA HTE SENG NNA JEP SAGAWN TARA RUNG DUNG AI LAM.