DU KABA LAHPAI NAW SENG A LABAU (DAW-3)

MYITKYINA GASAT POI

1944 ning August shata htum wa maga de American dap ni India kaw na rawt sa nhtawm Rit Hpawng hpe htim gasat la masai. Anhte mung Myitkyina maga de shayawng let, gasat yu wa saga ai. Naw Seng dap hte Kala dap ni gaw maw daw lam hkan let gasat yu wa nna Nsup mahkrai hku rap lai wa ma ai.

Anhte a hpyen hpung gaw Nhkai Bum hpe ga lai nna Myitkyina de shani kahtep yu wa saga ai. "1944 September shata hta, Myitkyina mayan hkan e nga nga ai Japan ni hpe atsai awai rai gasat kau sana re. Dap nu dap kung shagu hta ra kadawn nga ai sinat laknak pala ni kalang ta hkyen lajang tawn magang mu," nga nna Levy dap daju kaw nna matsun wa ma ai.

Sat lawat hpe yu yang, shawng de gasat mat wa sai gasat poi ni hta shadawn shadang grau kaba ai, grau laja lana re ai majan poi kaba shang ra ai kumla hpe asan sha jawm mu saga ai. Gasat ginra mung, shawng de na zawn rai makoi hkawm mai ai bumlang hkaraw hkan e nrai mat sai.

Dam lada ai pa layang mayan hkan e she si si hkrung hkrung anut hkat ra mat sai hpe chye lu ai shaloi, nkau mi gaw mahkrum madup nnan lu let, awng padang kaba ni lu wa na hpe tau shingran mu let kabu myit n-gun lu ai ni mung lawm nga ma ai. Nkau gaw, kanu kawa makyin jinghku ni hte tinang a sumtsaw ni hpe sha pyi wa gan shakram kau da mayu ai ni mung lawm ma ai.

Dai zawn re ai majan poi kaba ni hta awngdang wa lu na matu tinang a kahtawng na Hpung Tau wa hpe akyu wa gan hpyi shangun mayu ai ni mung lawm ma ai. Lai wa sai majan kaw gadoi la ai Japan na htingpa hpring gun yu ai hpyen ma gaw, du na ra ai majan kaba kaw nlaw htum Japan na htingpa kaba manga daram mu gadoi gun na hpe saku let mani sum rai nga nu ai. Japan hpyen la kaw na lu sawk shapraw dat ai naw hpu jahkraw hpe kabai kau ra mat ai majaw shingran mu let naw salai dum nga ai hpyen la wa mung lawm ai.

Magrau grang let majan kaba kaw awng padang dip wa lu ai majaw, tinang mungdan a shim lam hpe matut manoi makawp maga mat wa lu let, mungdan rawt jat lam lu gaw sharawt sa wa na hpe yaw shada ai ni mung lawm nga ma ai. Ngai gaw, ntsa de na jaw dat ai matsun hte maren awngdang wa lu hkra, lawu na hpyen ma ni hpe gara hku woi awn hparan gasat mat wa lu na lam ladat shaw she nrau rai nga sai.

JAWT GASAT LEVY DAP A MAHKAWN
Levy dap nu, bum mayan na pru
Myitkyina layang ga de du
Rawt ga law, rawt ga law
Hpyen dabang de htim, Japan bawng hpe rim,
Gwi gwi hte htim, Abawng law law rim
Rawt ga law, Rawt ga law
Hkau myi mut la ni, Ntsa pyen hpaida gawt
Japan hpaida hpe shagrawt
Ngai brang ram lagaw hku rawt
Magrau grang atsam hpe sharawt
Japan bunghku hpe adawt
Gwi gwi hte hkyen shagrawt
(Htingbai Naw shagawp ai mahkawn)
Naw Seng hpyen la du shang
Japan ni hkrit kajawng shajang
Levy dap ni awng, Japan ni hprawng
Lam she nhkrup hkra hprawng
Lam she nhkrup hkra hprawng
Bumlang shagawng ndai ga
U numji chyangngau nsen sha na
Nu yan Wa. a nsen gaw nna
Ning sha marit la nngai wa
E Nu... E Nu.. Ningsha marit la nngai Nu
Gara nhtoi hta wa bai hkrum lu
Gara nhtoi hta wa bai hkrum lu
(Ndup La shagawp ai mahkawn)
Ngai Brang majan rawt sai
Gara shani si na nchye ai
Ngai a myi mut duwa
Ngai si yang Nu yan Wahpe tsunya Alu sha tsun ya,
Alu sha tsun ya
(Ndup La shagawp ai mahkawn)

Nhkai bum a ding dung maga kaw hka grai kaba ai Hpung Yin hka nga ai. 1944 August 10 ya shani gasat poi kaba a majaw dai hka hpe kawa li ni hte matut manoi rap lai nga ai kaw anhte a hpung na hpyen ma langai hkrat si mat ai. Dai hka rap ngut ai hpang hpyen hpung shagu Myitkyina makau de du shajang saga ai.

Myitkyina gasat na matu India na American dap, Miwa Komingtang dap ni mung Myitkyina grup yin mayan na bum marawn kawng shagu hkan dap ni jahkrat let aja awa gasat na matu hkyen nga ai ten hta, Japan nbungli ni hpung hte hpung pyen sa nna anhte a dap ni hpe shani shana bawm jahkrat bun let jak sinat ni hte mung ahprup bun rai gasat bang wa masai.

Shana hkan e Japan a nbungli ni kaw nna wan kaba htawng shayu dat let, anhte hpe gap bun shatsang nga masai. Anhte mung nbungli ni pyen wa ai de wan hkan htawng let gap saga ai. Myawk kaba, sinat hkum sumhpa hte gap shapyen dat ai pala wan tawng ni, ntsa, npu de na htawng dat ai wan ni a htoi kabrim ai a majaw shani zawn she rai mat sai.

Maw daw lam hkan e mung, maw daw kaba ni, tank maw daw ni gawt hkawm nga ma ai majaw shara shagu hkan e kabrim mat ma sai. Grai hkik hkam ai poi kaba zawn she yu tsawm mat sai.

Nhtoi htoi wa ai hte English hte American a nbungli ni gaw Japan ni a nbungli ni hpe hkan hkrau gayin gap nga ma ai hpe asan apra myit n-gun mi alu rai mu lu ai. Japan hpyen dap dabang hpe htim ajawt gasat let, bawm ni mung matut manoi jahkrat nga masai. Japan dap kaw wa hkrat ai bawm nsen ni gaw mungkan ga ayai mat na zawn nga ai nsen ni ngoi gadu nga ai.

Myawk motar kapaw ai wan hkut numbpu ni, mare kahtawng hkru ai wan hkut ni a majaw, jan hpe pyi nmu lu, lamu mung ai zawn she sin mat ai. Bawm kaba ni hkra nna hpun shalawng ni akrin rai hkru mat ai majaw yi hkyen tawn ai pa layang zawn she rai mat ma sai.

Lahkawng maga na hpyen hpung ni grai law ai majaw kalang lang gaw anhte a hpyen hpung ni Japan kata kaw shang rawng mat ang, kalang lang gaw Japan ni anhte a kata de sa shang matep taw nga nna myi man chyaw rai hkrum katut hkat jang she kaning nchyum mat nna ningri hte galun hkat ai mung law law lang rai saga ai.

Naw Seng woi awn ai hpyen hpung gaw, nhkring nsa gasat poi grau shang ai ni rai ma ai. Japan ni gaw Naw Seng hpe jahkrung lu rim la hkra, shing nrai lu gap sat hkra atsam htum shakut nga masai. Dai zawn rai ladat amayu myu hku nna kade lang jawm wang gap tim awngdang lam nlu la ai hta n-ga, Naw Seng hpung ni chyu awng padang dip la ding yang sha arai nga ma ai majaw, Naw Seng hpe "Sinat gap njung ai wa" nga nna shagrau sha-a gumhkawng wa sai.

American dap, Miwa dap hte Kachin Levy dap na hpyen hpung nkau mi Myitkyina hpe wang gasat ai kaw Wunpawng dap law malawng gaw Myitkyina a sinpraw hkran de rap nna hkrau gasat ga ai. Naw Seng a dap hpung hpe Man Hkring kaw na Mali Hka hpe shawng rap mat wa shangun ma ai. Dai hpang kaga dap ni mung bai rap shajang ga ai.

Gwi Htu, Wa Shawng, Pau Sung, Wai Maw, Maw Hpawng zawn re ai shara ni hta majan poi ni matut manoi htim gasat hkat nga saga ai. Ndai ten hta Japan maga de si hkala ai lam grau law wa sai. Lam makau hkan, nam shalawng hkan Japan mang hkrai she manam jawng nga sai. Shara nkau kaw gaw, Japan ni majaw nga ai kaw bawm hkrat kapaw hkrup nna Japan baw ni, hkum adaw achyen ni, lagaw lata daw ni grai tsaw ai hpun ndung hkan e she wa noi mara jawng nga ma ai. Lang da, u hka ni a matu malu masha hpe hpun ntsa du hkra lajang ya ai hku rai mat sai.

Bawm kaba ni kapaw nna nnang nawn ai zawn she ashun nga ai hta n-ga, myawk, motar, sinat kaji kaba a nsen majaw, manya mat ai Japan hpyen la langai gaw, shi a ri nhtu sinat ni hpe lam makau e kabai tawn, hpun palawng akrin rai raw kau nna shi a gup chyawp raw hpai let, Rawt ga law! Rawt ga law! nga nna Jinghpaw hpyen la ni a mahkawn hkawn let ka manawt hkawm ai hpe mung mu wa yu saga ai. Japan nkau mi gaw, asum nhkam mayu ai majaw tinang a hkum hpe sat si ai mung grai nga wa masai. Wang tawn ai kaw na uhpung nawng rai htu waw hprawng pru mat ai Japan ni mung nga wa sai.

Dai aten kaw Manmyen a sinpraw maga anhte hte nau ntsan ai kaw Miwa dap hte Japan dap ni lani tup gasat kri hkat nga ma ai. Dai gasat poi kaw na hprawng pru wa ai Japan hpyen hpung kaba langai hpe Naw Seng dap ai chyahkrung hkap rim la lu ma ai. Anhte maga de gaw Japan chyasi hkrai she katut saga ai.

Japan ni hprawng lam nnga sai majaw Miwa dap kaw laknak wa jahkrat ai mung grai law wa sai. Ndai zawn rai Myitkyina mayan hkan na Japan ni hpe gasat shamyit kau lu let 1944 August shata kaw Myitkyina nbungli dabang hpe zing la lu saga ai. Japan angaw angam ni gaw, numla she bra rai, dingda de hprawng mat wa masai.

Myitkyina gasat poi a ntsa e dinglik yu ai shaloi, Naw Seng woi awn ai'hpyen hpung gaw, Japan law law lu sat ai. Bawng law law lu rim ai. Grup yin a masa hta hkan nna, daw dan hparan mat wa ai kaw, myi hprap zawn rai lawan let, shalat ai jasat hte awng padang ni woi dip wa sai.

Dai majaw Japan hpe woi ninghkap ai English hpyen dap daju kaw nna, Naw Seng hpe "NO TWO" wa nga nna shakawn shagrau let, magrau grang ai ninghkring dazik Burma Gallantry Medal (BGM) langai bai kahtap jaw dat manu ai. Ndai majan hta woi hpareng mat wa ai atsam madang hte magrau grang let woi awn awngdang wa ai kaga Wunpawng du ni hpe mung shakawn shagrau let share ninghkring dazik ni jaw ma ai.

Ntsa de na matsun hte maren woi awn gasat mat wa ai majaw, Myitkyina mayan hkan na Japan ni yawng hpe 1944 September shata hta gasat awngdang la lu saga ai. Raitim, dingda daw, Namhpaka, Kutkai, Ta Mungnye, Loi Dau Bum mayan, Mung Yaw, Mung Yin, Loi Lem hkan e Japan dap dabang ni naw jung nga ma ai.

Dai lawu daw de na Japan ni hpe gasat na matu magam lit gaw, 101 Ranger dap ni a lit rai nga ai. Ndai 101 Ranger dap hpe 1943 ning June shata hta Myitkyina a sinna maga Alaw Bum kaw hpaw hpang ai re. Shanhte gaw Myitkyina-Mandalay maw daw lam a sinpraw maga de rap mat wa nna Sam mung buga de dap wa jahkrat let Wunpawng ma ni hpe dap langai hku nna hpaw ya dat ma ai.

Shawng nnan e Mak Wau na Hkam Man hte Mung Baw Man Nawng kawng na Jaukang Tang gaw, nbung jawng hte Nam Hkyek bum kaw sa gumhtawn hkrat masai. 1944 November htum maga de British dap pram hpung na Maj. Zau Jun hte Capt. Kumje Tawng ni Kutkai a sinpraw dingdung na Loi Kang, Mung Hawm shara ni hta nbung jawng hte gumhtawn hkrat wa let, Hpung Shwe du Zau Bawk hte matut jahkrup la nhtawm Kachin Levy dap n-gun grau kaba wa hkra gaw sharawt dat ma ai.

Loi Dau bum de mung shan hpraw du nkau hte Jinghpaw du nkau nbung jawng hte gumhtawn yu wa masai. Ndai dap Kaw madung woi awn ai hpyen la dingsa ni gaw, Zau Jun, Hkam Man, Jaukang Tang, Miwa La Tawng, Ndau Chyan, Kumje Tawng, Hpung Shwi Zau Bawk ni rai ma ai. Loi Dau bum kaw Hwi Dawng du Zau Htang hpe machyu nna hpyen la kahkyin mahkawng la ma ai. Dai aten hta, Myo Tsa du shagu hpyen la 200 - 300 shaga woi nna Japan hpe jawm gasat na matu adan aleng shaga dat ma ai.

Shing rai Sam mung kaw shanu nga ai Wunpawng Myo Tsa du ni tinang a buga na gasat hpyen la shaga woi nna Loi Dau bum de sa zup masai. Dai aten Hpa Bren Zau Tang gaw, Mung Ji, Mung Paw buga na ni hpe woi gasat ai dap ran up tai nna, Hpawng Seng du Zuk Hawng gaw Hpawng Seng, Mung Gu ga na dap ma 200 jan hpe woi awn ai dap ran du tai ai.

Hwi Dawng du Zau Htang mung Namhkai, Hwi Dawng buga na dap ran ni hpe woi awn ai. Gang Ming du wa gaw. Gang Ming, Man Mawk buga masha ni hpe woi ningbaw ai. Ying La du Zau La gaw, Mung Ya, Ying La mayan hkan na hpyen la ni hpe woi awn nna, Mung Yaw, Mung Yang kaw nga nga ai Japan ai hpe gasat shamyit mat wa masai.

Miwa hkran de shanu nga ai Wunpawng sha ni mung nkau gaw Levy dap hte Ranger dap hpung kaw lawm, nkau gaw Komingtang dap kaw lawm rai shakut gasat lawm shajang ma ai. Mung Mau, Je Li na Nhkum Gam gaw, gasat share ninghkring dazik (BGM) hte shagrau shakawn hkrum ai. Ndai ten hta, Gen. Din Ni Yetsu La Tang hpareng ai Miwa Komingtang dap ni mung, Shau Haw, Lung Htang, Ta Mungnye mayan kaw dap jahkrat nna, Mo Guk, Nam Tu hte Lashio hkan na Japan ni hpe wang gasat bang wa masai. Ranger kaw lawm ai Wunpawng dap hpung ni gaw, Nam San, Loi Lem, King Ding, Gin Ma du hkra Japan hpe shachyut gasat mat wa saga ai.

Ming Ding na Japan gasat poi kaw Miwa La Tawng a magyi chyen mi gamang mat hkra hkala nba hkrum sai. Ndai majan man kaw Jaw Lum, Hkaw Sau, Balawng Gam ni mung grai shakut lawm lai wa masai. Ndai zawn rai magrau grang ai Wunpawng share ninghkring ni gaw, hpang jahtum Japan ni asum hkam laknak jahkrat ai ten du hkra, du daw sai hkaw asak hpe nawng kau let gasat mat wa saga ai.

Shing rai hpang jahtum e Munghpawm Mungdan gaw sharawt ai shaloi, Sinli Zaw Bwa hkum nan myit hkrum let, Sammung daw hta Jinghpaw Myo Tsa du marai 49 uphkang ai shara ginwang (Si Sip Gau Ming Kachin Sub-State) ngu ai ahkaw ahkang jaw dat sai. Hpa majaw nga yang, Wunpawng sha ni gaw tinang a ginra de majen je shang wa ai maigan hpyen hpe magrau grang ai atsam hte tinang a asak ap nawng kau let hkap gasat shachyut shapraw kau dat lu ai majaw rai nga ai.

Magam jinghku dap ni hte Kachin Levy, Kachin Ranger dap ni e Myenmung a ding dung daw hte Sammung shara magup kaw nga ai Japan ni hpe aja awa dip matep gasat shajang ai majaw, Japan du up daju kaba, Kimura gaw, Japan dap yawng hpe Mandalay kaw shinggyin la nna matut gasat ai.

1945 January kaw nna April laman hta India dap ba No. 5, 7, 20, 26 ni mung shang gasat lawm nna March shata 20 ya shani Mandalay hpe lu gasat la masai. April 12 - 13 ya hta Kyauk Pan Tawng, Tawng Dwi Gyi ni hpe gasat madu la lu nna, 21 ya shani gaw Pyin Mana hpe zing la lu masai. April 22 ya shani gaw Ye Nan Chaung, Tawngngu zawn re ai myo kaji kaba ni hpe matut zing mat wa lu ai shaloi, Japan du up Hunde up hkang ai dap nu No. 33 mung ayai aya rai bra mat masai.

Japan ni gaw Myenmung majan hpe matut manoi sum mat wa sai majaw 1945 ning April 29 ya shani Yangon hpe tat kau let pru mat wa masai. Dai aten hta mare sin lit la ai Bu Them Han hte Bu Khin Cho yan ningbaw ai Myenmung gumlang myu tsaw dap ni e April 30 ya shani Yangon hpe zing madu la sai lam labau matsing laika kaw mu lu nga ai.

JAPAN LAKNAK JAHKRAT SAI

Japan ni gaw kaga mungdan hpe maden gumrawng majan wan nat ai majaw, hpang jahtum tinang hkum mung hkru hkat mat masai. Japan ni gaw kaga amyu masha ni hpe majoi sat nat ai yubak a majaw tinang a hkum hpe tinang nan sat si ra ai aten du mat manu ai. Dai zawn rai Japan ni gaw Myenmung majan man kaw gasat sum mat wa ai hte maren, kaga hpyen man ni hta mung sum kaba pru wa manu ai.

1945 August 6 ya shani Russia nbung dap e Kuan Dung Japan dap hpe nbungli hte laja lana bawm jahkrat gasat ai aten hta nan, Miwa mung sinpraw dingdung Manchuria hte Korea kaw du shang nga ai Japan dap ni hpe Russia dap ni shang gasat shagrawt dat masai. American ni mung, 1945 August 6 ya hte 8 ya shani hta Japan mung Heroshima hte Nakasaki mare kaw Automic bawm jahkrat dat ai majaw dai mare lahkawng gaw wan dap zawn rai hkru mani mat ai majaw masha hti ndang rai si agrawp mat ma masai. Shing rai 1945 August 15 ya shani Japan Hkaw Hkam wa gaw, laknak jahkrat sai lam nsen shapoi shabra let majan asum hkam kau ai majaw mungkan majan lahkawng gaw ndai kaw ngut mat sai.

SUMRU YU DAT YANG

Kachin Levy dap the Kachin Ranger dap kaw lit la gasat lawm ai shan hpraw hpyen du hpyen la ni grai law ma ai. Shanhte mung magrau grang let anhte Wunpawng hpyen la ni hte maren gwi gwi hte nan gasat lawm masai. Nkau mi gaw Jinghpaw ga pyi atsawm chye ga mat masai. Kalang marang, shan hpraw du ni shanhte shada hkrum hkat yang pyi gaw, "Lasa mang law, yungnu kaba wa e, nang hpe grai myit dum nga ai she rai yang," nga nna Jinghpaw ga amanu sha ga hkat ai hpe mung jawm na wa saga ai. Majan pa kaw shan hpraw hpyen du, hpyen la ni hte kahpa shingdaw let gasat mat wa ai Wunpawng hpyen du nkau a mying hpe lawu na hte maren mu lu nga ga ai.

Lahpai Naw Seng Share Hpung Nding Naw
Nhpan Naw Shingram Tang Magawng Gam
Ting Bawm Shi Hkun Naw Pat Tala (Kayin)
Sayaw Lum Sumdu Mai Bo Pe Ni
Namu Dai Hkawng Kareng Tang Hkaw Tu
Zung Kwi Kareng Gam Bo Chit
Ting Chang Kareng La E Ta Ting
Hpau Ju Gam O.K. Seng Tu Hkaw La Ku hte kaga share
Zinghang Tang Sang Dong Khin ninghkring ni rai ma ai.
Gang Di Lamai Tang

Ndai majan kaw shang lawm ai Wunpawng hpyen du hpyen la ni yawng gaw marai 25000 daram rai ga ai. Raitim, hpyen man nbung ai shara hkan e gasat hkawm ga ai majaw shada mu chye hkat na matu mung ram ram yak ai. Japan ni grai si mat masai hte maren, anhte Wunpawng hpyen du hpyen la ni mung, mungdan a matu asak ap nawng kau ai ram ram law sai. Yak ai lam amyu myu a majaw, ntsa de na du ni mung, hpyen du hpyen la hkum dek shagu a mabyin masa azin ayang hpe nlu ka matsing tawn lu sai hku rai malu ai.

Source; DU KABA LAHPAI NAW SENG LABAU LAIKA, WUNZUP RAWT JAT HPUNG, BANGKOK, THAILAND