NAW SENG WOI AWN AI WUNPAWNG SHA NI A RAWT MALAN LAM

Bum mayan na amyu baw sang shagu kahkyin gumdin ai Myanma Munghpawm Mungdan gaw sharawt na myit hkrum ai Pinlung ga sadi laika mung galaw tawn lu sai. Bai nna 1948 ning January 4 ya hta English up hkang ai kaw na shanglawt lu wa sai majaw Myen mung na myu baw sang shagu hpe shakawn la ging ai.

Raitim ta tut byin wa ai gaw ndai shanglawt lu ai shani kaw nna mungmasa hpung ni shada gasat hkat ai lam byin wa sai. Mungmasa hpung nkau gaw nam de shang mat wa masai. Hpyendap ni mung langai hpang langai rawt malan nna, dai asuya hpe nhtang gasat wa masai. Hpang daw hta amyu baw sang shagu ngu na daram laknak lang nna hpyendap ni hpaw let ndai asuya hpe jawm gasat ai majan gaw rawt jat ding yang rai wa sai. Dai zawn rai byin wa na matu gaw lawu na lam yan ni hta madung rai nga ai hpe mu lu ai.

(1 ) Dai aten hta shanglawt lu na matu shakut shajang ai mungmasa party ni a kata kaw, nkau gaw sut madu masha atsang ni lawm nga ai. U Ba Swe, U Nu, Ne Win, San Yu zawn re ai ni gaw, sut madu ni a ahkaw ahkang gaw sharawt la lu na matu English hpe gumlang mat wa masai. Dai majaw English a lata na shanglawt lu la na matu bawng ai hta mung, shanhte madung ahkaw ahkang lu jum jang rai sai ngu ai hku rai nna, English hpe shayawm ya nhtawm mungmasha yawng English ni hpe 20 ning tup hka wa na hku sa hkam la kau nga ma ai. Ndai gaw suthpawm party ni shatawng shada tawn ai mungmasha ni kaja wa lawt lu nna, mungtsaw salang ni mungdan ahkaw ahkang madu galaw na ngu ai hte grai shai rai mat sai.

Bai nna shanhte ahkaw ahkang lu jum ai hpang suthpawm party ni adan aleng shamu shamawt jasu sharawt nna kahkyin gumdin lam ni galaw wa jang, shanhte hkrat mat na tsang wa ai. Maga mi hta shanhte lu tawn ai ahkaw ahkang ngang grin na matu kaga mungmasa hpung ni hpe htawk shapraw jasan jaseng dip shazim ai lam galaw wa masai. Dai majaw dip hkrum nga ai amyu sha ni kaja wa lawt lu na matu laknak lang nna sut madu up hkang masha atsang ni hpe gasat poi maw mawn wa shajang ai lam rai nga ma ai.

( 2 ) Awng San a " Bum nga mungchying amyu sha ni yawng myit shabawn nsen langai hku nna kahkyin gumdin nga ga" ngu ai shawang amyit kaja tim kaning re rapra masa (democracy) awmdawm ahkaw ahkang nga ai munghpawm mungdan gaw gap na, kadai ni ahkaw ahkang jum nna kadai ni hpe akyu hkam sha shangun na, amyu sha ni mung gaiwang ni kaw gara hku sutgan lam, hpaji kunghpan lam gaw sharawt na ngu ai ahkyak ai lam ni hkrak sha lajang da ai ni mung niawm nga ai. U Nu, Ba Swe, Ne Win ni ahkaw ahkang jum lu ai hte galaw wa ai hta bum mayan na gumchying gumsa Zawbwa, Myutsa, Tsawhpya, Tawng Uk du salang ni hpe dawhpum dawsha shatai (jum shakyet) nna up dagup lahkawn sha na matu ladat sha rai nga ma ai. Ndai gaw British ni a hkang kaw Myen sut madu ni bai shang up dagup sha wa ai sha rai nga ai.

(3) Uphkang ai wa hte uphkang hkam ai wa gaw aten galu rau ginrun nga lu na matu shada akyu jaw hkat ai, akyu hkam sha hkat lu ai lam nga ra ai. (Jphkang hkrum ai wa hpe hpa baw akyu mung nhkam sha shangun lu jang gaw uphkang ai wa a ntsa e shawang myit nga na nrai. Uphkang ai wa a ningbaw uphkang ai hpe mung hkam na nrai. Labau hpe yu dat yang, moi gara Myen hkaw hkam wa mi rai rai, bum nga masha ni hpe atsawm uphkang nna akyu jaw ai lam nnga yu ai. Yi sun hkau na galaw sha ai ni a matu mana maka ra kadawn ai hkauna manghkang hte rap ra masa hpe hparan ya lu ai mung nnga ai. Ya lahta tsang madu du magam hku laknak hpe machyu nhtawm ma-ja up hkang wa ai hpe gaw gara amyu mung nhkam lu ai. Shingrai awmdawm ahkaw ahkang lu na matu hte tinang amyu a shara buga hta tinang madu tai lu na matu laknak lang gasat wa ai ni rai ma ai.

(4 ) English ni e amyu masha langai hte langai hpe nbung ai masa tara hte uphkang hkrum lai wa ai amyu masha ni English dap kaw 2 mungkan majan hta hpyen magam gun lai wa shajang ai majaw hpyen hpaji ni chye shajang ai. Dai 2 mungkan majan hta sinat laknak ni shara magup kaw chyam nga ai lam ni a majaw mung, nbung ai mungmasa hpung ni amyu masha ni laknak lang gasat poi de lahkam sa na matu loi shangun ai.

Myenmung shanglawt lu wa mahka e nbung ai mungmasa hpung ni a policy kata kaw myit hkrum hkat ai lam nnga ma ai majaw shanhte a lapran e manghkang gaw lani hte lani laja lana wa nna zang ayai hkat wa masai. Grau nna, Kayin amyu ni gaw shanhte a hpyendap ni hpe bai galaw shachying dat ai aten hta Kayin amyu dap dung No. 1, 2, 3 ni hpe atsawm gaw sharawt dat lu ai hta n-ga, ginwang shagu kaw mung Mungsin pyada dap ni grai hpaw tawn lu masai. Smith Dun gaw Myen hpyen dap du daju up magam gun ai aten hta laknak kaja lang ai Kayin ni hpe shalat tawn lu ai majaw kaga mungmasa party ni hpe shing jawng lu wa sai.

1948 January 2 ya kaw nna KNU hpung ni gaw, rawt malan ai masha amyu langai re lam ndau shabra let, "Myen lap mi lu yang Kayin mung lap mi lu ra ai" ngu ai ninglaw nsen hte san san re Kayin mungdan gaw sharawt na ahkang jaw na matu HPSPL asuya kaw hpyi shawn wa masai. Njaw jang gasat la na, nga nna laknak lang gasat poi galaw na hkyen lajang wa masai.

Dai aten hta sha Sam, Pa-0, Mon zawn re ai amyu ni hpe mung madu a amyu uphkang ai mungdaw lu wa hkra gasat la ga nga nna n-gun gang jasu sharawt ai lam galaw wa masai.

1948 March 13 ya Raw nna Myenmung suthpawm party woi awn ningbaw ai npu e, Pyinmana kaw Myenmung na yi sun hkauna galaw sha ai masba ni a zuphpawng kaba hpe galaw dat ma ai. Ndai zuphpawng kaw mungchying shawa sen mi jan shang lawm ma ai. Yuguslavia suthpawm party hte India Calcutta kaw na sa ai maigan suthpawm party ni a gawng malai ni mung sa du dung lawm ma ai. Dai zuphpawng hta, "Bum nga mungmasha ni marai langai hpra madu ai hkauna lu na matu gasat poi shang shajang na lam hte shawng de ga madu ni jahkrat tawn ai hkauna ni yawng hpe ga madu ni myit hkrum ai rai rai, myit nhkrum ai rai rai, mungmasha ni shang galau sha lu ai lam ndai zuphpawng kaw nna daw dan dat ma ai. Yangon hte kaga shara na mungmasha ni mung, ndai zuphpawng kaw nna daw dan dat ai lam yan ni hpe tup hkrakjawm madi shadaw ai lam, jet ai shanglawt ahkaw ahkang lu wa na matu hte mungmasha ni matsan prat kaw na lawt wa lu na matu HPSPL sut madu Fesit up hkang lai hpe gasat shamyit sa wa na ga ai, ngu ai hpe ndai zuphpawng kaw nna daw dan dat ga ai," nga nna ndau shabra dat ma ai. HPSPL asuya gaw Pyinmana zuphpawng kaw shawa sen shadang suthpawm party ni hkaw tsun ai hpe jawm madi shadaw lawm ma ai hpe mu nna kajawng mat masai. Suthpawm party ni matut nna adan aleng mungmasha ni hpe jasu sharawt wa ai majaw shanhte hkrat sum mat wa na hpe hkrit tsang wa masai. Dai majaw 1948 March 26 ya shani HPSPL asuya kaw nna suthhpawm party ni hpe rim ahkyak la let dip shazim na matu daw dan dat masai.

Shingrai 1948 March 28 jahpawt shanhte jum tawn ai hpyen dap hte mungchying myit rum dap hpung ni hpe asung jashawn nna shara magup na suthpawm party ningbaw ni hpe kalang ta rim ai lam galaw wa masai. Shiga ndep shana ai shara hkan na suthpawm party ningbaw ni rim sat hkrum ma ai majaw dai shani kaw nna suthpawm party ni gaw nam de shang mat wa masai. Tahkin Than Htun kaw lu nga ai lanak ni hpe hta lang nna HPSPL asuya hpe nhtang gasat shajang na matu shara magup na hpung shang masha ni hpe matsun dat manu ai. BDA hpyen dap kaw rawng nga ai party shang masha ni mung, woi lu ai dap hpung ni hpe woi nhtawm nam de shang nna HPSPL asuya hpe nhtang gasat shajang sai. Myen No. 1 dap hte No. 3 dap na ka-ang hkup jan shawng hpang rai nam de shang mat wa masai.

Laknak lang gasat poi hpang ai hte, mare kaji nkau hte Pyada dap dabang ni, asuya rung dap ni hpe htim gasat zing la ai lam ni galaw wa masai. Madung gaw nam kahtawng de npawt tawn let mungmasha ni hpe jasu sharawt rai laknak shalang nna asuya hpe nang si ngai hkrung rai gasat poi hpang wa masai.

Ndai Myenmung suthpawm party nam shang nna asuya hpe laknak lang gasat poi hpang dat ai majaw mungdan ting na masha baw sang shagu hpe laknak lang gasat poi kasi madun dat ai hku byin wa sai. KNU ni gaw 1948 ning jahtum daw hte 1949 ning nnan daw kaw nna Myen asuya hpe adan aleng rawt malan gasat wa masai. 1948 July 3 hta KNU hpyen hpung ni gaw Tahtong mare kaw nga ai pyada ni hpe gasat hpang let mare up hkang lam hpe mung zing la masai. August 31 shani KNU ningbaw hte KNDO dap hpung ni gaw Kawthoole asuya hpe hpaw shabawn dat masai.

1948 September 1 ya shani Kayin Mung Sin dap ni e Mawlamyaing myo hpe mung zing la masai. Tawngngu ginwang na Htandabin, Hpyu hte Tawngngu myo ni hpe adan aleng gasat hpang masai. Tawngngu kaw nga ai asuya a No. 1 Kayin dap dung mung rawt malan nna KNDO hte pawng nhtawm asuya hpe gasat wa sai. 1949 January 27 ya shani Tawngngu myo hpe Kayin ni zing madu la nna 28 ya shani Pathein hpe gasat hpang ma ai. February 2 ya shani Insein hpe gasat zing madu la masai. 1949 February 5 ya shani Pyay myo kaw nga ai Kayin dap dung ni rawt malan dat ai majaw Pyay mung Kayin lata de hkrat mat sai. Kayin dap ni yawng rawt malan hpung kaw du mat ai majaw KNDO dap n-gun grai ja wa sai.

Hpang daw hta rawt malan dap ni Taunggyi hpe zing madu la ai aten, Thahtong na Kayin ningbaw U HIa Pe gaw Sammung na Pa-o amyu ni hpe gang shinggyin la ai. Shing rai 1949 December kaw nna Pa-o amyu ni a rawt malan hpung hpe mung hpaw hpang dat lu masai. Dai aten U HIa Pe gaw mungmasa lam ningbaw galaw nna Bo Chansung gaw hpyen lamang ningbaw galaw ai.

Dai aten kaw nna Sammung daw kaw mung laknak lang rawt gasat ai rawt malan hpung nga wa sai. Suthpawm party ni gaw Pyinmana, Yametin mayan kaw ru di nhpang shatai let aja awa shamu shamawt gasat wa nga masai. Ndai zawn re ai sat lawat a majaw HPSPL asuya a matu ru yak kaba byin tai wa let shanhte jum da lu ai dap ni hpe dat nna aja awa hkan dip shazim gasat shangun wa masai. Dai zawn rai gasat shangun magang, majan wan gaw grungja magang rai wa sai.

Source; DU KABA LAHPAI NAW SENG LABAU LAIKA, WUNZUP RAWT JAT HPUNG, BANGKOK, THAILAND