DAW - 4 BRITISH MUNG MADEN WA A LATA NA SHANGLAWT HPYI, SHANGLAWT LU AI LAM.
1945 ning August shata (15) ya shani Japan ni laknak jahkrat ai hpang, British ni gaw, Kala mung, Simla Mare e shanhte ka jahkrat la ai MAI SAU HPRAW MASING ngu ai SIMLA MASING (Shayan No. 7 du ai) hpe ka shajin gun nna, myen mung hte Wunpawng mung de bai shang wa nna mi na shi a tingnyang hta bai sa dung ai. Dai majaw, maigan wa a uphkang ai npu na shanglawt lu mayu ai myen amyu sha mung masa hpung ni gaw, masing amyu myu, ladat amyu myu hku shamu shamawt kabrawng wa sai. Shing rai shamu shamawt wa ai mung masa uhpung ni kaw na, n-gun ja nna dan dawng dik ai gaw, AFPFL ngu ai (HP.S.P.L) hpung rai nna, woi awn ningbaw ai gaw, U Awng San ( General - Awng San ) rai nga ai. Kaga Salang law law kaw na langai lahkawng a mying tsun ga nga yang, U NU, U THAN HTUN, U TIN HTUT, TAHKIN SOE, U SAW, TAHKIN MYA, U BA SWE, U KYAW NYEIN ni rai nga ai. Mung Masa U hpung shagu pawng hpawm ai re majaw, Mung Masa Salang law law wa rai nga ma ai. 1945 - ning, December shata hta U Awng San gaw, Captain Htun Hla ngu ai wa hpe Sama Du Wa Sin Wa Nawng hpang de shangun dat nna, Myen ni hte Wunpawng ni British a lata na shanglawt rau la na lam wa tsun shangun ai. British mung maden hpe ninghkap na matu, ningja jat bang ya u ai. 1946 - January 14-16 hta Myitkyina kaw padang manau dum ai. Dai manau hta 15 ya shani Wunpawng Mung shawa 5000 - jan lawm ai Zuphpawng woi hpawng ai. Man-Maw na Du Wa Lahpai Zau Lawn hpawng Tingnyang Up Lit la ai. Dai shani lawm ai Mung Masa Salang ni gaw (1) Du Wa Zau Lawn, (2) Du Wa Wa Baw Zau Rip, (3) Salang Kareng La, (4) Du Wa Dingra Tang, (5) Salang Hkaw Sau, (6) Chying Htawng Du Wa Zau Naw, (7) Machyang Baw Du Wa Sumdu Gam, (8) Salang Hpung Zi Hpung,(9) Lawdan Du Wa Zau La, (10) Salang Maran La, (11) Salang Dagam Sum La, (12) Hawwa Du Wa Hkun Hpung, (13) Salang U Gyi Hting Nan hte (14) Salang Maraw Tu ni re hpe labau hta mu lu ai. Ndai Zuphpawng
gaw Wunpawng Amyu sha ni a labau hta shawng na lang Mung Masa zuphpawng
rai sai ngu nna masat na lam rai nga mali ai. Ndai mung shawa Zuphpawng
hta madung gaw, masha kaga amyu ni e dip up ai kata na asan shalawt ra
ai ngu ai lam rai nga ai. Dai shani U Awng San hkaw tsun ai lam ni gaw lawu na hte maren re hpe chye lu ai. 1. Myen Mung
British lata na shanglawt lu na sha rai sai lam. Ndai lahta
na mungga hpe dai shani zuphpawng sa lawm ai Du Salang ni a na hta madat
htuk nna, kam hpa hkap la manu ai rai. Dai re majaw, 1947-ning February
shata (6) ya kaw nna (12) ya laman hpawng ai Sam Mung PANG LUNG zuphpawng
de Wunpawng Du Salang ni sa lawm na daw dan masai. 1. British mung maden garai nsa up ai shawng e, Myen Hkring mang ni uphkang ai myen mungdan lamu ga hte British e mung maden nna Colony uphkang gaiwang langai sha shatai tawn ai Wunpawng, Sam, Hkang (Chins) Kayah zawn re ai kaga amyu baw sang (Ethnic Groups) ni a mungdan buga yawng lawm ai hku nna British lata na shanglawt pawng la nhtawm Mung Hpawm Mungdan langai gaw gap na lam. 2. Wunpawng Amyu ni a matu laksan Mungdaw langai masat la na lam ni rai nga ai. 1947-Feb (6) ya hkying-14:00ten PANG LUNG mare e Wunpawng hte Sam Komiti zuphpawng galaw nna daw dan Minutes - 5 shagrin ai. Myen Mung shanglawt lu na lajang nga ai ten na Asuya Mu Gun Kongsi de tinang Sam hte Wunpawng Amyu a dat kasa shangun ai shaloi, lawu na ahkyak lamyi ni hpe tang madun, hkrang shapraw sa wa lu na matu lit jaw dat na. 1. Munghpawm
Mungdan hta shang lawm na anhte ni gaw Myen ni hte madang bung, ahkaw
ahkang bung, maren mara hkam sha na, Demukresi
htung lai tup hkam sha lu na. Ndai Polisi hpe Chins dat kasa ni mung, madi shadaw lawm ai. Dai majaw, U Awng San Ningbaw ai Myen mung masa la ni hte bawng ban jahkrup sa wa na matu, yawng a malai lawu na hte maren Sub Committee hpaw nna lit ap dat ai. SUB COMMITTEE SALANG NI (1) U Kya
Pu ( Sam ) ( 2 ) Maing Pun Saw Bwa ( Sam ) ( 3 ) Sama Du Wa Sin Wa Naw
1. U Awng
San woi awn ai AFPFL (HP.S.P.L) Myen mung masa hpung a dat kasa ni 8-2-1947,
shana de Pang Lung du bang ai. British Arthur
Bottom Ley lawm sa ai. WUNPAWNG MUNGDAN ( KACHINS STATE ) MASAT AI HTE SENG AI MABYIN SAT LAWAT LAM NI. Wunpawng Bum Ga kaw, dai ten Mung Up ai Gum Chying Gumsa hte Gum-Rawng Gumtsa Du Magam ni Uphkang ai lamu ga gaw, atsawm hkrak jarit reng shadaw jun tawn ai, dan leng ai lamu ga jarit masat masa, kum la hpa n-nga ai. Tsan ai hkan ayai aya re nam kahtawng ni sha nga ai majaw, ndai hte mi hte ngu pak di nna Kachin State masat dat na nloi ai. Wunpawng Du Wa ni nga tim, British ni e mare agyi madang hku sha masat tawn ai. Dai re majaw, Part - I ngu masat ai bum ga ginra hta lai nna, Part - II ngu ai Myitkyina hte Bhamo Dist ngu masat lu na re ngu ai. Dai majaw, Yang Gung e HP.S.P.L Mungbawng Rap Daw kaw tang madun na nga U Awng San Pang Lung zuphpawng hta ga sadi jaw ai. Hkrak nga yang, dai prat, dai aten hta jiwa ni ginru ginsa hkrat nna, madu la tawn sai Wunpawng a shadip jahpang lamu ga grai dam ai re. Lamu ga lu madu tawn ai rai tim, Pa ga de, kahtet, sa-up ai, wawt, ji grawng sawng ai, Hkali Hka waw law ai, Hkum pup hkum pa magra nna hkai lu hkai sha nkam ai. Dai nhkan e, Pa ga lu tawn tim, kaga amyu sha ni hpe nga shangun, galaw sha shangun tawn re majaw, bum ga chyu sha Wunpawng ni a lamu ga re zawn shadu kau ai lam byin ai. Ga shadawn Myitkyina ngu ai mying a ningpawt gaw, AKYENA ngu ai Sawan Sana Lahtaw Akye Du ni moi hkau na ( Na Mau ) ni galaw sha yu ai hpe la kap nna shamying ai, Sawan Sana Du a lamu ga majing re hpe labau chye ai salang ni yawng chye nga chyalu re. Dai hte maren, Gawk Gwi Pa, Dang De Ga ngu ai mung Lahpai Ga-ra Jingma Naw a prat hta ginru ginsa yu hkrat wa nna, tarn lu tawn ai Ga - Ra Hting Nai Ga rai nga ai. Dai hte maren, Udi-Uga Ga ni, Lai Sai Mung ni, yawng jiwa ni lu da ai lamu ga, shadip jahpang Chyanun Ninglen ahkang aya hte Uphkang, Jum tek lai wa ai lamu ga ni rai nga ai hpe labau chye ai myit su ni yawng chye nga chyalu sha re ai. Dai re majaw, shawng de na salang ni sumrat masat shagrin da sai Kachin State gaw, Tara shang ai hte Mungkan e mu lawm, Chye lawm chyalu rai nga sai. Dai majaw,
dai ni Wunpawng amyu sha ni yawng asan sha chye na hkat hkrang tawn ra
ai gaw;-
1. Pang Lung e ninghtoi;- 10-2-1947 jahpawt 09:00 hta hpawng ai shaloi, Kachin state hpyi ai hte seng nna la kap tsun ai hta, pa ga, bum, ga amyu baw sang yawng myit hkrum nna Shanglawt la yang, UNITARY STATE ngu ai Mungdan langai hkrang hku hpang de n-gun rawng ai Mungdan langai byin wa na hpe myit mada ai nga ai. 2. Rai tim, 1947 May shata na HP.S.P.L hpawng kaba hta U. Awng San bai tsun ai gaw, Ginjaw jum manat ai UNITARY STATE hkrang gaw gap yang nhtuk ai ngu tsun matsun ai rai tim, shi si mat ai hpang shi hpaji jaw matsun ai lam ni hpe hpang na ni malap kau ma ai nga nna laika ka sara Hia Myu ka ai labau laika man - 472 hta mu lu ai hku re. 3. Munghpawm Myen mung a CONSTITUTION hpe 24-9-1947 ya shani Munghpawm Rap Daw e shagrin nna, Myen Mung Shanglawt la ai NU-ATTLEY ga sadi hpe 17-10-1947 ya shani LON DON kaw ta masat ka ai. 4. Munghpawm Myen Mung Shanglawt lu ai yawng chye sai hte maren, 1948 ning January praw (4 ) ya rai nna, Kachin State lu ai gaw praw (10 ) ya hta rai nga ai.
LAHTA SAM MUNG KAW KACHIN SUB-STATE LU LA AI LAM
Dai majaw, Japan gasat ai Ranger Dap na Du Wa Kumje Tawng, Kala Mung de bai wa na re shaloi, anhte Japan gasat grai shakut sai, anhte Wunpawng amyu hpe gingdan ai ahkaw ahkang jaw na matu British ni hpe wa tsun ngu ga htet dat ai. 2. Sam Mung
kaw Wunpawng ni hpe Sub-state jaw mi ngu mung up ai British Asuya 3. Ninghtoi;
1-6-1945 hta kalang kahtap nna hpyi shawn ai. Ndai lang hta Wunpawng du
salang (49 ) tup ta masat htu nna shawk shawn dat ai. 4. Sin Li
Saw Bwa e up ai kata na lawt na matu hpyi shawn na lam hte seng nna Wunpawng
Du Salang ni 4-7-1945 ya hta zuphpawng galaw ai. Shing rai bawng ban daw
dan la nna, 13-7-1945 ya hta du salang marai ( 7 ) hpe dat kasa hku shangun
dat ai. Dat Kasa Salang ni gaw;- Shaloi, British Colony Asuya ni Mung Uphkang ai lam garai nlajang ai ten hta e " SIN LI MUNG NA WUNPAWNG AMYU NI HPE SIN LI SAW BWA E UPHKANG AI KAW NA SHALAWT DAT NI AI" ngu ai laika ka. Saw Bwa wa shi nan ta masat htu nna, Wunpawng dat kasa salang ni a lata hta ap jaw dat sai. 5. British Colony Asuya, Governor Sir Dorman Smith wa lawm nna, 1946 January Shata 14-16 laman Japan dang ai padang manau Myitkyina e galaw sai. 1946 January shata - 15 ya shani shawa zuphpawng galaw ai. (DAW - IV hta lawm sai). Dai hpawng de Sam Mung na Wunpawng Du Salang ni, Mung Masha ni ram ram du dung lawm sai. Dai shani, Wunpawng sha ni a dailup daihpang nna lahta de Jinghpaw Mung (Kachin State) masat ya mi ngu nna Governor Sir Dorman Smith kaw shawk shawn laika bang sai, Dai shawk shawn laika hta sen htu lawm ai Kachin Sub State na Du Salang ni gaw;-(1) Haw Wa Du Wa Hkun Hpung (2) Gapna Du Wa L.Hkun Seng (3) Subeda Zau Bawk (4) Mung Maw Du Wa Hkun Seng (5) Nam Hkyek Du Wa M.Naw Seng (6) Mung Gu Du Wa Zau Tang hte (7) Namhkyem Du Wa Lum Hkawng ni re. 6. SIN LI MUNG DINGDUNG DAW HTA KACHIN SUB-STATE MASAT DAI DAW LA AI LAM. Lahta na NO. 4 hte maren. Sin Li Saw Bwa e Uphkang ai lata na Wunpawng (Jinghpaw) ni hpe shalawt dat sai ngu nna. Saw Bwa wa laika ka, sen htu dat ya sai hte maren, galaw bai shakyet la nna lawng lam lamyi laman No. 15 rawng ai GA SADI LAIKA hpe 9-12-1947 hta lahkawng maga myit hkrum, ta masat htu sai. Ndai GA SADI LAIKA sen htu ai shani kaw nna lahta Sin Li Mung hta "KACHIN SUB-STATE" ngu ai dai daw dat sai rai. Wunpawng maga na (1) Du Wa Hkun Seng (2) Salang La Hkang (3) Haw Wa Du Wa Hkun Hpung (4) Nam Hkyek Du Wa Naw Seng.
(1) Sao Hman Hpa (Kyen Mong Wa) (2) Hkun Ohn Kya (Amat chuk wa) Ga Sadi Tara shang sai ngu shagrin ya ai gaw, Sao Horn Hpa (Sin Li mung Ginjaw Du Wa). 7. (1) Kachin Sub-State hpe dai daw la lu sai hte rau Sub-State Council hpe hpaw shagreng dat nna, Sub-State kata na mung shawa akyu ara lam ni hpe aten tup jum tek galaw ya sai. ( 2 ) Mung shawa akyu ara gunhpai ai hta, amyu ru sai, nawku makam masham nlata, yawng hpe tara rap ra ai hku Uphkang, woi awn lai wa sai. ( 3 ) Kachin Sub-State hta lawm ai lamu ga gaw Wunpawng Mung Du ni Uphkang nga ai buga Ginwang ( 45 ) tup re ai. Mung Du ni kadai mung kadai, dai ten Uphkang jum tek nga ai lamu ga Ginwang jarit gara hku rai nga ai hpe Mung Du ni sha n-ga, Wunpawng shawa yawng e mu chye chyalu re majaw, Kachin Sub-State gaw dai Ginwang (45 ) yawng hte rai sai. Kaga kadai hpa tsun na lam n-nga sai. ( 4 ) Sam Mung ( Shan State ) ting a mungdaw mungbawng Rap Daw de shang lawm na matu, dat kasa salang ( mung masa jau ya salang ) dat ai lam galaw sai. 1947 ning hta salang Lashi Gam hte Dingga Du Wa Zau Ba hpe Sub-State Council hte mung masha kaw nna lata shalun dat ai. Sam mung a mungdaw Parliament rap daw de lung ai. 1951-56 ra lata poi num daw ni hta Du Wa M. Zau La hpe lata sharawt ai. Sam Mung Parliament Rap daw de lung nna Kachin Sub-State Hkringmang galaw lai wa sai. 1960-64 ladaw a matu, Nam Hkyek Du Wa M. Naw Seng hpe galai lung shangun na yaw shada tawn rai tim. Gum lang Kongsi Asuya lung mat sai hte maren. Parliament prat dawm, hkring mat sai. ( 5 ) Ya dai ni na ten hta Sam Mung, Kachin Sub-State kata kaw Wunpawng Amyu sha hkrai ( Sen - 1-2 lapran ) nga nga ga ai re majaw, dai tinang amyu sai daw sai chyen ni a lam hpe galoi rai tim, hprai kau mai na nrai. Source; WUNPAWNG AMYU SHA NI A AMYU SHA MUNG MASA LABAU KADUN, GINJAW KOMITI, WUNPAWNG MUNGDAN SHANGLAWT HPUNG
|