SI MANI AI LADAT ZAI MARAI HTE SAT

(AMIABLE ASSASSINS)

BY IAN FELLOWES-GORDON,M.C

Daw I

“Majan galoi ngut na kun? Ndai majan ngut wa na, ni sai zawn nawn ai i?” Gardon wa gaw ka-ni wan hkut hpe Maran La hpang de du hkra kawut shamawng dat let “N nawn ai” ngu tsun dat wu ai. Maran La gaw Gordon hpe azi yu nga ai majaw kahtap nna bai tsun shaleng dan wu ai.

“Ndai majan ngut wa na, ni sai zawn n nawn nngai, nanhte a bum shagawng ga hkan, hkam da ai bawm ni matut hkam da let hpang jahtum e anhte yawng pyi bawm kapaw ai kaw naw katut lawm sha shajang na re.”

Maran La gaw mani ahkak let shi a ka-ni pyawng hpe jahkrat tawn da dat wu ai. Shan gaw Maran La a nta e nga nga ma ai. Ahkying aten grai hpang hkrat sai re majaw wan dap na wan mung si mat ma sai re.

“Ngai myit tsang la nngai, lani ni hta sat na Japan ni n nga jang hpa byin na i? Anhte hpe Duwa nang gaw Myen ni a lata de ap kau na kun? Myen ni gaw Japan ni a matu gwi gwi gasat ya nga ai ni re. Dai n rai yang shanhte yawng hpe sat na hku anhte hpe ahkaw ahkang jaw na i? Shanhte yawng hpe sat na hku nanhte hpe ahkaw ahkang jaw na ngai n nawn nngai.”

Maran La dingla wa gaw nsa kaba shaw nhtawm shi a ka-ni pyawng hpe ahkawk jahkrat let hpaw malang nga ai chyinghka hku kaw nna sinmak la ai shinggan de mada yu dat ai. Shanhte a lawu de pe 2000 tsan gang ai kaw Mali Hka Nu gaw dingda maga de yat yat sha lwi yu hkrat wa nga ai. Dai hka nu hpe lai rai jang, Miwa mung shingjut matu na bum kaba ni gaw pru hkyen ai shata hpe shinggang magap da nga ai.

Maran La gaw mayen kalang mi mahtaw shapraw kau let,
“ Majan ngut mat jang gaw anhte amyu hpe kadai mung(kadai) myit dum myit shai nga na n rai sai Duwa”

Shan lahkawng a ntsa de lamu ntsa e Miwa mung de sa ai Dakota nbungli langai mi a jak nsen hpe dan n dan nga na lu nga ai. Jinghpaw bum ga e nga ai ni gaw nbungli nsen hpe madat let bum langai hte langai na lu hkra shiga shana hkat chye ma ai. Nbungli nsen gaw ni wa nna bai tsan mat wa ai, ngut jang mat mat ai. Maran La gaw minit mi tup nbungli nsen hpe madat nga ai. Dai hpang wan dap makau nna rawt tsap let Gordon hpe,
“Ngwi pyaw ai shana” ngu shakram da let daw dap na shi a shara de shang mat wa ai.

Dingla u-gut gu sai Maran La tsun ai ga gaw ganoi sha teng tup re ai hku byin wa sai. Rai timung, shi gaw majan garai n ngut yang si mat wa sai majaw shi hpe chye shangun lu na matu nmai byin mat sai. Dai hku byin wa ai mung lam mi gaw kaja ai hku re ngu tsun na sha rai nga sai. Maran La a masha ni rai nga ai Jinghpaw wunpawng sha ni gaw Myen mung kaw na masha hkum sumhpa hta na amyu lakung langai mi rai nga ai. Shanhte gaw mung ting a masha jahpan grai n law ai daw chyen kaw na rai nna Myen mung a dingdung daw jahtum na bum maling htat la ai shara ni hta “rai nga sai le” wa n ngu lu tim, ngwi ngwi pyaw pyaw rai nga shajang nga ma ai. Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw shanhte a lamu ga ni madu lu na ahkaw ahkang hpyi ai lam hta majan prat ding yang shanhte a lamu ga hpe Japan ni a lata de n shang mat hkra shakut shaja galaw lu ai majaw rai nga ai.

Myen mung ting hta Japan ni lata de n hkrat shang mat ai shara gaw Wunpawng Jinghpaw ni a buga nan rai nga ai. Dai zawn byin wa lu hkra Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw Japan hpyen law law hpe hti n dang hkra sat kau lu ma ai. Shanhte gaw Japan ni hpe gasat ai lam hta sinat miba htinghpau zahkun shangap sinat, ri nhtu hte nlung garap masawn gawnglun magang chying htep masing bawm ni hpe asung jashawn malu ai. Sinpraw dingda majan ladat dap nu gaw Jinghpaw Wunpawng sha ni hpe myit shang sha magang wa ai ten hta Rifles sinat hte Tomi sinat ni hpe shagun dat ya ma ai. Rai timung Jinghpaw ni gaw majan gasat poi ding yang n law la ai shat lu sha, n hkum tsup ai bu hpun palawng tsun n mai re laknak ni hte sha gasat poi shang ma ai. Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw lahkawng lang na mungkan majan kaba e gasat gala ai lam hta magrau grang dik htum hte jarit jahka hkyam sa dik htum lagyim gasat dap ni hta mying dan hkung shang lawm ai amyu ni rai sai. Jinghpaw Namtsat mayun gasat dap ni a lata hte asak hkrat sum mat wa ai Japan hpyen hkying lam law law ni pyi gaw Jinghpaw hpyen ma langai mi hpe mu lu na matu yak la nga ai. Gordon gaw Jinghpaw wunpawng sha ni hte rau bungli galaw let shanhte hte rau gasat hkawm lu ai majaw gam kaja la sai. shi gaw Jinghpaw buga kahtawng hkan nga let Jinghpaw ga shaga na lahkawng ning ting na hkra rau nga kau ai. Dai lahkawng ning lapran n-gu, woi shan, kawa makru, tsa hku, ka-ni ni hpe lu sha lai wa sai.

Shing re aten ni hta dai zawn re shat lusha ni hpe lu sha nga ai wa langai mi a matu, Jinghpaw Wunpawng sha ni hpe myit kam kaba let hpang jahtum e gaw shi hkum nan pyi Jinghpaw masha langai tai wan a zawn ngu ai hpe Gordon wa gaw n tsen shara n nga sai. Masha lakung hku nga yang Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw Monggo ni rai nna, Miwa hte Japan ni zawn maren sha rai nga ai. Sinna ga masha langai mi a matu Jinghpaw ni gaw Miwa Japan amyu lahkawng hte bung ai ni re ngu myit la ma ai. Miwa ni gaw Jinghpaw ni hpe Japan ngu myit la ai zawn Japan ni mung Jinghpaw ni hpe Miwa zawn shadu ma ai. Dai re mjaw galang lang shut shai nna du daw sai hkaw ashuk ashak grai kaba ai hku byin chye nga ai.

Jinghpaw Wunpawng sha ni gaw Myen mung na amyu lakung langai mi rai nna kaga amyu lakung langai mi rai nna kaga amyu lakung mung law law naw nga ai. Masha jahpan grau law ai gaw Myen ni rai nna mungchying sha yawng wan (18) hta na an (10) gaw Myen ni rai nga ai. Kaga amyu ni gaw Sam, Hkang, Kayin, Jinghpaw ni rai nga ai. Dai amyu hta na kaga law law ni gaw majan wai ai prat hta Myen ni hpe aja awa gasat ma ai. Gordon ni gaw lahta de shaleng dan sai masha amyu ni hpe Myen ni a lata hta tawn kau da ai hta Jinghpaw wunpawng sha ni mung lawm nga ai re. Jinghpaw Wunpawng sha ni a jahpan gaw sen mi mung manga sha rai nna ahkyak madung gaw amyu lakung (6) ga amyu (6) shai nga ma ai. (Kachin ngu ai npawt ga hkum madung gaw Kachin ngu ai npawt ga hkum madung gaw Kachin ngu ai ni hte maren ndan nleng ai ga hkum ga ngau gaw Myen ni shaga ai ga rai nna Jinghpaw Wunpawng sha ni lakung (6) a ga ni hta gara ga hta mung Kachin ngu ai ga hkum ga ngau tsep kawp n lawm nga ai. Lakung langai hte langai a ga ni hta htingbu lakung manga a shai ai mying ni nga nna, lakung yawng a matu chyawm galung shaleng ai ga si ga ngau n nga ai.)

Anhte ya aten hta Jinghpaw wunpawng sha ni hpang de lam chyai na nga yang, aten law law shakut shaja ra ai hta n-ga gwi mung gwi ra na re. Shawng nnan Yanggung de sa ra na rai nga ai. Dai jam jau jam hkau tsang ra ai lam sawng la ai hte n manu la ai deng (500) hkrun lam hpe hkarang leng hte sa ra na re. Dingbai dingna htat nna hkrit tsang ra ai hkarang leng lam ngu tsun ai gaw gumlau ni nga ai majaw re. Dai hkarang leng lam hte deng (500) tsan gang ai Lashio myo kaw du hkra sa war a nga ai. Dai myo gaw majan garai n byin yang “ Burma Road” a jahtum na lam rai nga nna anhte hpe Jinghpaw Wunpawng buga a jahtum na ga jarit de du shangun na rai nga ai. Jinghpaw ni gaw kaja wa nga yang grau tsan nhtawm dingdung maga lahta daw hkan nga pra nga ai ni rai ma ai.

Buga hkan nga ai Jinghpaw Wunpawng sha ni hta na marai langai mi mung mawdaw langai mi hpe shing nrai lata hte kanawng ai leng hpe pyi n mu yu ma ai. Rai timung shanhte gaw lamu de n mada yu ai sha, htaw wa htaw sa nbungli shing nrai gasat nbungli re ai lam hpe tsun dan lu ai ni rai ma ai. Anhte gaw hkyam sa lam n lu la ai sha bu hkawm nga ai Jinghpaw Wunpawng sha ni hpe Fort Hertz kaw mu lu na re. Fort Hertz kaw mu lu na re. Fort Hertz hpe lamu ga sumla nkau mi hta Putao ngu madun da nna lahta de jut jahtum e magap taw nga ai shara re.

Dai shara de du na matu anhte gaw shawng nnan e Mita langai mi dam ai hkarng leng lam hpe htum ai kaw du hkra Myitkyina de saw a na rai nga ai. Myitkyina ngu ai mying gaw Myen ga rai nna “Hka kaba a makau” ngu ai rai nga ai. Dai myo gaw Mali Hka a sinna maga de nah ka kau ntsa e Mali Hka nam kaw na deng (700) tsan ai kaw e de da nga ai re. Myitkyina kaw nna anhte gaw lagaw hte hkawm san a rai nga ai. Deng (133) tsan ai Sumprabum de jeepmawdaw hte sha sad u lu na rai nga ai. Dai hkrun lam hta Myitkyina hte Sumprabum lapran e nga ai ndang hti lu ai mahkrai ni gaw yawng hte wan gang kang yang she du lu na rai nga ai. Dai hku byin lu na n shadu sai. Lam ding yang grau chyamai ai hku dabang but let sa wa na nga yang dai hkrun lam gaw (10)ya na na rai nhtawm hpang jahtum hkrun lam ning daw rai nga ai Fort Hertz de du na matu kahtap nna(7) yanaw na hkra aw hkawm sa ra na rai nga ai.

Fort Hertz gaw kahtawng langai mi hta loi sha mi grau kaba ai lam hpe anhte mu lu na rai nna, makawp ninggang shara hpa n nga ai majaw mung laklai ai lam rai nga ai. Dai hte n-ga laklai ai amyu lakung lam a majaw Jinghpaw Wunpawng sha ni hte n seng ai Gumdi Sam malawng maga gaw Fort Hertz kaw nga nga ma ai. Dai myo gaw galu galang tsit tsawm la ai pa laying kaw de da nna bum mayan ni hte shing grup tawn nga ai. Bum ga ntsa de gaw jinghpaw Wunpawng sha ni law hte Nung, Lisu ni gaw dingdung maga hte sinpraw maga hkan nga shajang ma ai. Lashi, Maru hte Azi ni gaw sinpraw dingda de nga ma ai. Dai hta n –ga wuhpung grau law ai jinghpaw ni gaw Rung Tung, Rung Ba hta hkan let wuhpung wuhpawng hpaw la nhtawm Fort Hertz kaw nna Lashoi lam kau mayan hku nga pra hajang nga ma ai.

Myen mung de japan ni tawt lai anin shang wa ai aten kaw nna she, jinghpaw Wunpawng sha ni ngu ai hpe loi loin a chye wa ma ai. Japan hpyen ni gaw n myit mada tawn ai shang gamyet wa ai majaw, British ni a matu dumbru bumbra rai mat ma ai. Anhte hta e hpyen la n law la ai sha n –ga rau dung rau nga ai jau man masha ni hpyen tai wa ai majaw anhte kaw nan shang adawt wa nga ai hpyen ni hpe ninghkap gasat namasa lam mung hpa n nga mat ai. Siam kaw na agrawp hpaw shang wa ai hpyen ni hpe ninghkap gasat na pyi lam mahkrun hpa n nga ai. Japan hpyen dap gaw hkrit na zawn re hpyen laba langai hku akajawng sha kanawng adawt hpaw shang wa ai lam hpe anhte hpa n chye kau dat ai. Anhte gaw manu mana re ai hpe alawan sha mu hkrup dat ai raitimung aten ahkying gaw grai hpang hkrat mat sai.

SI MANI AI LADAT ZAI MARAI HTE SAT

KA GALE AI - TSA LAT CHYAUCHYI, Laika man 1-7.