Hpungtang munu ni gaw lai wa sai shata hta sha, Chyum laika kaw na Yesu shangai wa ai aten, Roma ni a npu e, Yuda mungdaw hpe uphkang ai Yuda ni a hkawhkam Herod the Great a lupding lupra hpe tam mu sai nga nna ndau shana ma ai.

Jerusalem mare, Hebrew University kaw na Professor Ehud Netzer gaw, zaibru jang kaw na hpyendap wahpang dingsa langai a sumla hta lupra hpe madi madun nga ai mahkret hte re ai sumla hpe madun let, “Anhte hku nna Herod a lupra hpe Herodium kaw tam sawk mu hkrup saga ai” nga nna Jerusalem mare kaw galaw ai shiga ndau zuphpawng langai hta tsun ndau lai wa sai.

Herodium ngu ai gaw Herod hkawhkam wa shaning mali shi ning daram Roman ni a npu e Yuda hkawhkam hku nna uphkang lai wa ai laman gawgap da ai hkawhkam htingnu law law kaw na ahkyak ai shara langai mi rai nga ai.

Dai shara gaw, Jerusalem mare a dingda maga deng 12 daram tsan ai kaw nga ai rai nna, bunghku lahkawng htap kum ai hte shinggan gaiwang hpe ga shingbut jahpring da ai majaw masha galaw da ai kawng kasha langai rai nga ai.

Netzer woi awn ai labau hte ga kata labau htu sawk hpaji munu hpung ni gaw dai lupra hpe 1972 kaw nna tam hpang wa ai re. Raitim, nnan hpang ai kaw nna nre maga de sa htu shut nga ma ai.

Jahtum e Netzer gaw hkawhkam wa a Yericho mare kaw nga ai nlum ta htingnu kaw na Herodium du hkra hkawmsa ai hkawhkam wa a moimang sa ai lamang hpe bai nhtang shachyaw yu nna she lupra teng sha nga ai shara hpe tam sawk mu la ai. Hpang jahtum ngu na, lai wa sai shata mi daram hta she shi gaw nlung da'u langai kaw sa htu hkrup ai. Dai da'u gaw Herod a da'u rai na re ngu sawn la ma ai.

Yuda mung hpe BC 37 kaw na BC 4 ning du hkra uphkang lai wa ai dai Herod wa gaw Chyum laika hta ka da ai hte maren gumshem mazut ai majaw mying gumhkawng nga ai. Raitim, shi a gumhkawng ai lam langai mi gaw ya na Israel mungdan ngu na lamu ga ginra kata shi gawgap lai wa ai hkikhkam ai htingnu ni a majaw mung rai nga ai.

Mahte a kabu gara shiga hta, shi gaw shangai wa na Yuda Hkawhkam ngu ai chyangai Yesu a ta hta shi a tingnyang n sum mat na matu, Bethlehem mare kaw na la kasha ma chyangai ni hpe sat sharu kau na matu hkang matsun ai nga nna ka da nga ai.

Dai zawn re n su n nawn ai ningbaw ningla wa gaw shi a shawng na madu jan hte shi a shadang sha marai masum hpe mung shi hpe ninghkap na matu lagu mayun galaw ai nga nna sat kau wu ai.

Shi a kaga kasha langai ngu na Herod Antihpa gaw, Herod wa si ai shaloi, shi a mungdaw daw mi hpe uphkang na matu hkringhtawng lu nna dai wa gaw Yesu si hkam ai aten hta uphkang nga ai hte Hkalup sara Yawhan hpe si ari jaw ai wa mung rai nga ai.

Herod hkawhkam gaw Chyum laika hta lawm ai, lahkawng ngu na Yuda Nawku Htingnu kaba, Massada hpyen wahpang, ya aten hta Israel mungdan ka'ang daw rai nga ai shara kaw Caesaria ngu ai Roma mare ni hpe gawgap da ai majaw mung amying gumhkawng nga ai re.

“Ndai zawn tam sawk mu hkrup ai lam gaw grai ahkyak nga ai. Langai ngu na hta, shi gaw masha law law chye ai masha re. Bai nna, shi gaw Yesu shangai wa ai prat hte kahproi kanoi nga lai wa ai re” nga nna Netzer tsun ai.

Deutsche Press-Agentur

Jerusalem

(Thailand mung kaw nna The Nations, Wednesday, May 9, 2007 hpe ka gale ai re)