SUT MASA BRANG LANG CHYINGHKA HTE WUNPAWNG SHA NI

Knet; March 4, 2007

Lagai Zau Nan

Sut masa brang lang chyinghka a majaw byin wa ai amyu sha ni a maka kumla ni hpe matut myit yu ga. Dan leng ai maka kumla ni hpe mu madu lu na matu, byin wa sai mabyin masa langai mi hpe tang madun mayu ai.

Jinghpaw mung a mare daju Myitkyina mare kaba kaw nna, dingdung maga Nawng Nang Chyum Dakkasu wang ka-ang hku dinghkren lai mat wa ai Myitkyina-Sumpra bum mawdaw lam dingdung hkan lung wa yang, Tang hpre mare shawng du ai. Tang Hpre kaw nna Mali Nmai zup maga hku sinpraw hkran de rap sa wa yang, N jang yang maga de du wa ai. Tang Hpre kaw nna Mawdaw lam matut hkan lung wa yang, Tayang zup mare kasha du na. Dai kaw nna sinpraw hkran Naitsing mare maga rap nhtawm, hkawm sa wa jang Mali Nmai walawng de du shang wa sai. Mawdaw lam hku sha matut hkawm lung wa yang, Suphka mare kaji du na, dai kaw nna sinpraw maga shang mat wa tim, Mali Nmai walawng a daw chyen shara ni de du lu nga ai. Mawdaw lam sha matut hkan lung wa jang katsi pyaw la ai Sumpra bum mare de du na teng sha re. Sumpra bum mare kaw nna sinpraw maga lani mi e chyingdaw sa hkawm jang, Mali Hkrang walawng de du shang lu nga ai.

Ya ndai Mali hkrang, Mali Nmai walawng shara buga gaw Wunpawng sha i a hpang jahtum majoi rai nga ai Uma ga ngu tsun shingteng da ai ginra nan rai nga ai. Ndai ginra na mungchying sha ni gaw bum yi sha galaw sha nna ban prat shadang let nga pra nga ai ni rai ma ai. Ja gumhpraw lam hta grai rai madang wa ndu tim, mahkawng bang da ai dumlawng kaw na ra ai hte shaw jai sha nga ai hpa rai ma ai. Gumgai dingla, ma ni hte kadai rai tim, Mali hka Nmai hka hte kaga hkashi hkawam ni de chyingdaw mi daram sa shalau dat jang, jum majap, dinghku lang rung rai hte buhpun palawng du hkra lu mari na “Ja” hpe lu htu la nga ma ai. Gara kaw mi sa shalau dat tim aja pru ai. Kadai hpa ntsun ai. Shat mai di shadun da nna, makau na hkashi kaw nga sa shaw la lu nga ai. Hkashi hkawam, maling mala hte hpun kawa ni hpe shamyet shanat let, simsa ngwi pyaw dum ma ai. Nta chyinghka zaw nhkat da tim, kadai n-lagu ai. Masu magaw hkalem hkalau n -galaw ai. Ya galaw ya ngut, ya sa ya du, ya tam ya lu re mabyin masa hta myit mu myit sim nga pra nga ma ai.

Raitim , lai wa sai 5, 6 ning daram ( 1990 jan daram) kaw nna mabyin masa gaw laklai shai mat wa sai. Sut masa chyinghka hpaw mahka ai zawn rai wa ai shaloi, arang kaba ai company law law shang wa nna, Mali hka, Nmai hka hte kaga hkashi hkawam ni mahkra ngu na hpe madu mahkyu la kau sai. Shanhte ahkaw ahkang nlu ai sha moi na zawn hkrup mara ja nmai htu sai. Nmai shalau mat sai. Dai hta n-ga, company ni shang wa ai hte rau, Mali hka, Nmai hka hte ja maw nga ai shara shagu ngu na, ja htu jak nsen, jak hka li, sumla hkrung madun shara, karaoke, hkum manat gawk, tsa seng gat seng amyu myu hte wu wu di di rai mat sai. Hkashi hkawam shagu, ja chyam a nga garu bang wa sai. Moi gaw ndai ginra kaw nna Myitkyina sa na pyi 3,4 ya lagaw hkawm ra ai rai tim, ya hka jak li nga wa ai majaw dai 3,4 ya lagaw hkawm hkrun lam hpe lani jan e sha du lu ai madang de shagyip kau ya sai. Masha hpan hkum, dut sha ai hpan hkum, lu sha hpan hkum, shaga ai ga amyu myu, hte kyang lailen hkum sumhpa rai wa sai. Ja htu masha tam ai hta, jak chye jum ai masha ni hpe grau hkan tam ma ai. Hpa jak mung nchye jum re ginra madu masha ni law malawng gaw, lani mi lap kade ngu ai baw bungli madang de she law mat sai. Mu kaja ai lusha n chye shadu ai buga madu amyu shayi ni gaw, shat shadu amu lu na pyi nloi mat sai. Dai hta n-ga, kawa nmu tam ai ma kanu ni nga wa sai. Tsawra ai ngu tsun shapyaw nna hkan nang yu wa ai nga yang, Myitkyina du ai hte madu wa tam shamat ai buga shayi ni nga wa sai. Company ni gaw manu shadang nna mari ai nga yang, n-gu hte kaga rai manu ni tsaw wa sai. Sung sung n myit yu ai buga masha nkau mi gaw, tinang sha na yinam ta lusha hpe pyi nmyit shalawm dum hkra rai, n-gu dut sha bang wa sai. Yinam ta du ai hte hku bai hku sai. Myitkyina kaw nna baw hte gun, lagaw lam hkawm lung wa ai gat dut num ni jam jau sai. Ga shadawn, jak li hte lani jan e sha du hkra htaw lung wa ai ni gaw wan shadaw htuk mi hpe 90/- hte sha lu dut tim, baw hte gun lung wa ai gat dut num ni mahtang grit htum 120/- sha gaw lu dut ra ma lu ai. Manu hpa ai hpe she shawng mari na nrai ni? Mali Hka kaw mying kaba ai ja maw langai mi gaw “Lahpa Ja Maw” rai nga ai. Dai ja maw de sa du hkrup ai ginra madu myit su langai mi bai wa nna tsun ai ga gaw, “ Myen ga sha nchye ai wa gaw ja maw de pyi nmai sa na zawn she rai wa sai” nga ai. Dai sha n-ga, Myen ga pyi n chye na ai Miwa katsing ni mung law law wa rai nga ma ai. Rai manu rawt ai nga tim, arai manu gaw mari ai lauban ni, company ni a lata kaw sha rai nga ai. Sa dut ai ginra hkam masha ni a lata kaw arai manu nnga ai. Mali hka mayan ting “Gawng garang” ngu tsun shamying lang ai Miwa ni a ja magawn jak kaba ni hkrai hpring chyat rai nga ai. Masha n-gun n lawm ai hkying hkum 24 tup nhkring nsa amu galaw lu ai jak rai nga ai. Nga hte kaga hka nga dusat ni, dai kaw nna shinggyim masha ni hpe du hkra hkrit hpa ana ahkya shabyin ya lu ai Mercury Bada hpe n shadawn nsharam ai hka de jahkaw bang dat ai nga yang, san seng ai Mali hka gaw hkrit hpa zawn byin mat sai. ( Mali hka na nga nmai sha sai, ngu tsun yang hpun du kaw tara sa hkaw ai hpa naw rai nga ai. Miwa lauban ni rai jang, Mali hka na nga shadu jaw yang, n sha ya masai nga ai).

Ndai mabyin masa hpe, ginra madu mungchying sha ni maga hku tsun yang, “Shingnawm de nna du ai wa dumsi hkinjawng” sha mat sai. Ndai tang madun ai mabyin masa gaw, kadai hpe gara uhpung uhpawng hpe mara tam madi madun ai lachyum nre sha, Economic Globalization a maka kumla sat lawat hpe mu mada lu na matu tang madun ai lam rai nga ai.Teng sha nga yang ndai ginra kaw sha byin ai mabyin nre sha, Wunpawng sha ni law malawng hkam sha hkrum kadup ai mabyin masa rai nga ai. Lai wa sai ten Hpakant ga mung anhte amyu sha ni lata hta, anhte amyu sha ni law law lu ai rai tim, dai ni anhte law malawng a lata nna tsan mat wa nga sai.

SUT MASA BRANGLANG CHYINGHKA HTE WUNPAWNG SHAI A SHAWNG LAM

Branglang mungkan masa Globalization hpe ninghkap shakut tim byin lu ai baw nrai nga ai. Sut masa brang lang chyinghka pat na shakut tim, hpang de hti ngam nga na lam sha ang ai. Dai majaw, ndai laru hkaleng hte rau, anhte a asak hkrung maka hpe mahtang lai ladat ningnan, ninggam ningnan tam ra na sai. Anhte a lamu ga hpe sut ngai ai mungdan ngu ga hte sha tsun shakawn tim, anhte amyu sha ni law malawng gaw nga hkyi sumpun sin dung ai palam la ni hte sha bung nga ga ai. Lu da nna she a sin nga tim, dai hpe hpa nchye galaw ga ai. Ya tam ya lu, ya galaw ya ngut, ya hten ya jang bai gram lu, re ai mabyin masa hpe myit dik nna yak yak hkak hkak hpa ladat nkam shaw, nchye shaw ga ai. Sara Kaba Hanson gaw “Jinghpaw ni gaw kawa sha a nga dingsa wudek nta galoi nlu rawng na re” nga tsun ai hpe mu hti hkrup ai. Dai ni gaw hpun pyen nta gap na matu pyi, mailung kran shaw na maling nnga sai. Anhte ni hpun pyen nta pyi garai nchye gap rawng yang hpun maling ni ma mat sai. Yi sha hkyen sha, hkau na sha htu sha ngu ai hte nmai mat sai. Hpakan ga sa nna lungseng htu na ngu ai hte sha nmai mat sai. Shani chyingdaw mi sa shalau la nna ja lu na nmai myit mat sai.

Wunpawng sha ni, lungseng maw, ja maw, maling mala, hkashi hkanu sha kan shamyet nga ai hku nre sha, prat ningnan mungkan masa laru hkaleng hte rau pyau nang let galaw lu, galaw sha lu ai nga pra asak hkrung ladat ningnan ni tam shaw ra na sai law......

Lagai Zau Nan.