KNET February 23, 2005

Dai ni na Iraq mangdan hta American hpyenla ni lani hte lani myit hte seng ai ana byin law wa masai. American ni gaw ya nambat lahkawng Vietnam majan bai hkrum sha sai ngu mung n shut na re.

Grau nna gaw Iraq myutsaw hpyen hpung ni hpe gasat shamyit kau na matu Falluja, Ramade hte Al Anma ndai mare kaba kaw aja awa ning hkap nga ai Iraq hpyen hpung ni gaw Vietnam majan a shingran hpe grau nna dan dawng wa shangun sai.

American hpenla ni myit masin hte seng ai ana grai byin pru wa ai majaw myit masin ana makawp hpung (Mental Health Unit) hpe shawng lam de du hkra sa tsi mawoi la shangun ma ai. Dai hpung ni hta lawm ai ni gaw Myit hte seng ai tsi Sara (Psychiatrist), Myit masin hpaji ninghkring (Psychology), Tsi Sara ma, Hpung Sara, Shinggyim uhpawng makawp ni (Social Welfare) ni rai nga ai.

read more

KNET

Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) gaw Sinpraw Dinngda Asia mungdan ni hpaw shabawn tawn da ai Uhpung langai rai nga ai. Ndai Uhpung hpe shawng ningnan hpaw shabawn dat ai gaw Bangkok Declaration hta Mungdan 5 na Maigan Kithkai Hkring Mang ni 1967 ning August shata praw 8 ya shani hta ta masat sen htu nna hpaw shabawn dat ai rai nga ai, dai mungdan ni gaw Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore hte Thai mungdan ni rai nga ai.

Ndai ASEAN Uhpung hpe hpaw shabawn ai lam ni gaw, Uhpung hta lawm ai mungdan ni shada lam amyu myu hta gamrum shingtau hkat na matu rai nga ai, dai garum shingtau hkat ai lam ni gaw Sut masa lam, Htunghking lam, Technology, Shinggyim hpawng(social), Hpungtang Hpaji(science), Hkairem Hpaji, Jak rung (Industry) ni rai nga ai. Dai sha n ga Sinpraw Dingda maga ngwi hpyaw simsa nga na matu, Shimlam a matu shada garum madi shadaw hkat na matu yaw shada let hpaw shabawn tsawn da ai Uhpung Uhpawng rai nga ai. Rai nna ASEAN Uhpung hte kaga Mungdan, Kaga Ginra na Uhpung law law ni hte mung matut mahkai hkat let shada Uhpung hte Uhpung jawm garum shingtau hkat na matu mung yaw shada da ma ai.

1984 January 7 ya shani hta Brunie Darussalam gaw nambat 6 mungdan hku nna ASEAN Uhpung hta shanglawm sai, bai Vietnam gaw 1985 November 28 ya shani hta nambat 7 hku nna shang lawm sai, Myen hte Lao gaw nambat 8,9 hku nna 1997 ning November 23 ya shani hta shang lawm sai, 1999 April 30 ya shani hta Cambodia mungdan gaw nambat 10 mungdan hku nna shanlawm sai.

Ya yang ASEAN mungdan ni masha yawng pawng yang wan 500 lahta rai nna lamu ga yawng wan 4.5 square kilometer rai nga ai.

ASEAN Uhpung hta shang lawm nga ai mungdan ni.

1. Negara Brunei Darussalam ( Bandar Seri Begawan)
2. Kingdom of Cambodia (Phnom Pehn)
3. Republic of Indonesia (Jakarta)
4. The Lao People’s Democratic Republic (Vientiane)
5. Malaysia (Kuala Lumpur)
6. Union of Myanmar (Yangon)
7. Republic of the Philippines (Manila)
8. Republic of Singapore (Singapore)
9. Kingdom of Thailand (Bangkok)
10. Socialist Republic of Vietnam (Hanoi)

Ndai mungdan 10 hta jan nna ya nau nna yang ASEAN hta shang lawm hkyen nga ai mungdan gaw, moi ning hta Mungdan shanglawt nnan lu la ai "The Democratic Republic of Timor-Leste (Dili)" rai nga ai

.

    N dai shu hpan gaw Africa na sinna maga, Cameroon mayan na Riomuni ngu ai nam maling kaba hta nga ai shu hpan rai nga ai.
    Ndai shu hpe "Kolai shu" ngu shaga ma ai, shu ndai gaw hkum kaba ai hte maren n-gun mung grai ja ma ai, shu ndai
gaw bum na hkashi hkakau hkan nga nna li lung ai ten hta nam ting shi a ngoi la ai nsen hte maling ting ngoi garu gaji rai ayi ni hkan shaga ma ai.
    Ndai shu gaw masha hte shadawn dat yang hkrit na zawn gaw san ai, rai tim masha hpe hpa dingbai dingna njaw ai sha nga, mu dik ai shan mung
rai ma ai. Ya mu mada ai shu ndai gaw 6.8 pound li nna 3 foot galu ai, dai shu na lagaw mung masha ta ram kaba ai rai ma ai.

MUNGKAN HTA KABA DIK AI HPUN

Mungkan hta kaba dik ai hpun a mying gaw General Sherman Tree ngu ai ai hpun re. Ndai hpun kaba gaw Washington hpun amyu hpan sha rai nna, California a dingdung maga de na hpun kaba maling Sequoia National Park hta ya du hkra naw nga ma ai.

Ndai General Shearman hpun a kaba ai lam gaw, tsun dan yang she mau mat na ram rai nga ai, ndai hpun gaw tsaw ai maga de 274.9 foot (meter 83.8) nta htap 30 ram tsaw ai rai nna hpun jinglam grup shadawn ai rai yang 102.6 foot (meter 31.3) rai nga ai.

Raitim General Sherman hpun gaw tsaw dik htum ai hpun nrai shi ga ai, rai nna hpun jinglam kaba htum mung nrai ma ai, rai tim hpun a hkrang masat yawng pawng dat yang kaba dik htum ai hpun rai nga ai.

Mungkan hta tsaw dik htum ai hpun gaw Diamond Tree nga ai hpun rai nga ai, ndai hpun gaw 286 foot (meter 87), General Sherman hpun hta ganoi 23 foot (meter 4) tsaw ai, rai tim shi a hpun jinglam kaji ai, jinglam grup rai yang 95.5 foot (29 meter) sha rai nga ai.

Mungkan hta hpun jinglam kaba dik htum ai gaw Boole ngu ai hpun rai nga ai, ndai hpun gaw hpun jinglam grup rai yang 113 foot (meter 34.4) General Sherman hpun hta 9 foot (meter 3) jan kaba ai, rai tim 268.8 (meter 82) ram sha tsaw nna mung kan hta kaba dik ai hpun nrai mat ai.

Vinca Michyovic asak 32 ning gaw grai hkyet rung mat ai da, shi hkungran hkyen ai lauban kaba Drak Tomovic asak 68 ning wa hkungran kyen nga yang a kajawng rai si mat ai da.

Rai tim dai lauban wa na sutgan hpe lawhpa ai majaw, Mare Uphkang Rung na masha hpe mayun kumhpa jaw nna hkungran lekmat galaw shangun ai da, dai sha n-ga shi gaw shi manag 2 hpe mayun kum hpa jaw nna num nnan manang hte la nnan manang sa galaw shangun nna hkungran sakse tai shangun ma ai da.

De hpang shi gaw shi a si mat sai madu wa a lam hpe kadai hpe mung ntsun dan ai sha, bat lahkawng rai yang she shi gaw shi a madu wa si mat sai nga tsun pru wa ai da, shi gaw tara gyi hpe mayun gumhpraw jaw nna dai si mat ai madu wa a sutgan hpe shi a lata de ap shangun ai da .

Rai tim hpang jahtum shi masu maw da ai lam ni gaw, dai si mat sai la wa a jinghku ni balik ni hpe sa tsun dan ai da, balik ni bai sa jep sagawn yu ai shaloi la wa na ta masat sen htu da ai wa nbung taw nga ai majaw, num nnan wa htawng de mahtang honey moon sa ra mat sai.

Wanleng amugun masha langai tsun ai, wanleng yan langai mi gaw wanleng lam hta sa pat jahkring tawn da ai jeep madaw ka hte adawt hkat ai majaw wanleng lam kaw na dihkrat nna wanleng langai hpe bai sa adawt galau kau ai, dai adawt katut ai waleng mung Union Pacific company na jahkring tawn da ai rai htaw wanleng hte bai sa adawt hkat ma ai, de majaw wanleng yan 3 nan wanleng lam kaw na dihkrat let galau dagup mat ai ngu tsun ai.

Ya ten hta balik ni asak 26 ning re ai la langai hpe rim tawn da sai, dai la wa gaw tinang hkum tinang sat si na matu, jeep madaw hpe wanleng lam ka-ang hta sa jahkring tawn da ai, de hpang myit bai malai mat nna, shi a madaw kaw na gumhtawn yu mat wa ai, shi gaw lawt nna hpa hkala nba nhkrum ai, balik ni tsun ai dai la wa gaw, dai makau mayan hkan hkawm gayin nga let “ngai shut sai, ngai shut sai” ngu shi na shi tsun taw nga ai da.

Dai la wa hpe Balik ni masha sat amu hte ahkyak la hkyen nga ai, dai la wa gaw n-hkyi hte shi sinda galun la, shi lahta na sai lam gadoi la nna madaw wanleng lam ka-ang kaw sa jahkring tawn da nna tinang hkum tinang sat si hkyen ai majaw 13 ning laman hta laja lana dik htum ai wanleng kadaw kadan byin sahngun ai rai nga ai, ya yang masha marai 10 si nna marai 200 hkala nga ai, bai laja lana hkala ai gaw marai 40 rai nga ai.

Lee Baca Los Angeles minister tsun ai “grai pawt mayu hpa rai nga ai, shim lam kaja dik htum ai hte hkrun lam hkawm nga yang she, ndan rai ai mang hkang byin chye wa ai”

January 25 ya shani na AFP shiga dap na shiga hta Hindu masha ni Kanu Mantra Teavee hpe sa nawku daw jau nga yang, lam makau na seng langai kaw wan hkru ai hpe kajawng nna hprawg ai kaw masha 300 lahta kabye hkat nna si hkrum ma ai, dai si ai masha malawng maga gaw ma kasha ni hte num ni rai ma ai, rai nna hkala nba hkrum ai masha gaw 200 ram rai ma ai.

Balik K.K. Pa Htak tsun ai lai mat wa sai lahkawng ya shana na shagawng shana hta Hindu masha 300,000 ram gaw Kanu Mantra Teavee hpe Mumbai Myu hte 250 km. ram tsan ai Wai mare na nawku jawng hta sa nawku daw jau ma ai, dai nawku dawjau na ten garai ndu shi yang, shani ka-ang na aten hta nawku jawng kata na masha ni yan pru wa shaloi, lam makau na seng langai hta wan short byin ai majaw wan hkru wa ma ai, shaloi nawku sa ai masha ni gaw hkrit kajawng let kashun kashe hprawng pru wa ma ai, dai nawku jawng na lam gaw kaji mung kaji gyep mung gyep ai majaw masha a htu a dawt kabye hkat nna si ai rai ma ai.

Balik Du Major General Wilasrau Tachmuk tsun ai “masha 300 ram si mat sai, hkala ai masha ni hpe gaw ya madaw bus 4 hte Satara ginwang kata na tsirung ni hta lahka bang nga ai” bai nna si ai masha mung grau naw law jat wa na re lam mung tsun da ma ai.

Ndai Hindu ni a poi hta masha kabye hkat nna si ai shiga ni jahkring hkring na lu ai, maning August shata hta mung Nasik hka kau kaw kabye hkat nna masha 39 si mat ai, 1999 ning hta dingda Gala mung maga de masha 51 si ai, ndai kabye hkat nna si law dik htum ai gaw 1954 ning Alahahbat mare hta Hindu masha marai 800 ram si ai rai ma ai.

Andrina Iliskive asak 66 rai sai Romania num gaw mungkan hta asak kaba dik htum rai nna ma shangai lu ai jan rai sai. Shi gaw lai wa sai January 16 ya Keilesty Meternity tsi rung, Busarest mare, Romania hta ma num kasha hpe shangai la lu sai, tsi rung na ni tsun ai hpawmi Andrina gaw jau nna shata 6 shangai ai, shi a kasha gaw num kasha rai nna namnak 1.45 Kg sha rawng ai. Shi a marun chyawm gaw Namnak 700 g. sha rawng nna Kanu a kan kaw nna si mat sai ngu tsun ai.

Tsi sara wun Bockdan Marinaskive tsun ai Ndai ma hkum gaw hkam kaja ai mahkawn shabrang hkritung(ovary) hte zu (sperm) hpe lang nna Hpawmi Andrina na a hkrihtung shingan de shawng rem tawn da nhtawm Hpawmi Andrina na hkrihtung kata da bai htawt bang dat ai, de hpang ma marun 3 lu ai, rai tim bat 9-10 laman hta kan kata kaw 1 hkrat sum mat ai, bai shangai wa ai shaloi mung 1 bai hkrat sum mat ai, ya ngam nga ai ma num kasha gaw Alisia Maria ngu mying shamying shingteng let namnak 2 Kg. du yang nta mai wa na re ngu tsun ma ai.

Rauter shiga dap tsun ai, moi lai wa sai 2 ning hta Asak 65 rai sai Jawng sara ma gaw Gala mung hta la kasha shangai ga sai ngu tsun ma ai.

Dingdung Korea gaw mungkan hta kade nnga sai Socialist Communist uphkang lai naw lang nga ai mungdan langai rai nga ai, ya Dingdung Korea hta ndut ndang mung shawa kasa uphkang hkrang (Liberty Democracy) hpe ninghkap na matu policy nnan langai bai jahkrat wa ma ai, dai gaw Dingdung Korea la ni yawng kara gadun dawk zen ra ai ngu tara jahkrat wa ma ai.

" La ni kara galu tawn da ai gaw matsat shabat rai nga ai ndut ndang uphkang masa lam hku sak hkrung lailen she rai nga ai" Ngu Asuya sumla hkrung hta ndau dat ma ai.

Dai hta grau sawng ai gaw Dingdung Korea la shagu hpe kara gadun tsawm na matu 15 ya hta kalangzen shangun ma ai da.

Ndai tara hpe nlu hkap la ai la ni gaw lahpa npu na mun galu tawn da na lam sha nga sai...

.

Green Card ngu ai gaw America Asuya ni maigan masha ni a matu America mungdan hta shanu nga na matu ahkaw ahhkang jaw tawn da ai masat lekmat rai nga ai, Ndai lekmat gaw America mungdan a gaw da ai tara sha n-galaw shut yang bai aten matut la mai ai da. Ndai lekmat lang ai masha gaw American masha zawn ahkaw ahkang n kau lu hkam sha ma ai, rai nna America mungdan a gaw da ai tara hkan nang ra ai, grau nna gaw Asuya ni hpe ahkun hkanse bang ra ai da.

Gadai rai tim American masha ni hte hkringran ai, America Asuya hpe 10 ning lahta Ahkun hkanse bang ai masha she green card mai lu ma ai da. American masha hte hkringran ai wa tim, loi ai gum shadu, hkringran ngut tim gaw yawm htum 2 ning ram rau nga nna lu ai sutgan hpe rau jawm madu ra ai, de hpang she emigration ni san a htai awng yang she hkap la ma ai da. Rai tim ya aten gaw America mungdan de sa mayu ai masha grai law ai majaw htung tara ni mung grau nna law wa ma sai.

America mungdan de nga na matu shaning shagu green card lottery hku nna mung jaw ma ai da, nkau shaning gaw mungkan ting 20,000 ram jaw ai, n kau shaning gaw hkying hku sha jaw ai da. Rai tim tinang na gam maka hte sha seng ai da yaw.

      Lai mat wa sai January praw 3 ya shani hta UPI shiga dap kaw nna tsun ai, Dingdung Korea na shi laika 3 hta ladaw shaning n nan majaw ka da ai shiga hta American ni hpe ngarai wan majan byin wa chye ai ngu sadi jaw ma ai.
       Dai shi laika ka shara 3 tsun ai gaw America Asuya a policy gaw Dingdung Korea Asuya hpe pyen hku nna mu mada let mungdan a policy hta nau hkan achya apa lawm ai majaw Korea namuk dara hta ngarai wan majan byin wa shangun chye ai ngu ka da ma ai. Dai sha n-ga dai laika hta Korea masha ni hpe hpyi shawn ai lam ni gaw Korea mung shawa ni yawng Mungdan simsa na matu, majan hpe ninghkap na matu gaw American hpyen dap hpe Dingda Korea kaw na gawt shapraw kau ra ai ngu ka da ma ai.
      American Asuya gaw Dindung Korea Asuya hpe Iraq hte Iran zawn jebat hpyen Asuya langai hku nna masat tawn da ai re.

CIA (Central Intelligence Agency) America mungdan na kaichyan dap gaw AD. 1947 ning hta President Truman paw hpang tanwn da ai rai nna, ndai CIA gaw America mungdan a shimlam hpe makawp maga na matu lam shagu hpe sawk gawn ai, dai sawk sagawn ai lam ni hta gaw mungkan ting na mung masa, majan, technology, baga yumga lam kaw na hkawt yawng hpe sawk sagawn nga ma ai.

Scotland Yard gaw Englik mungdan a balik dap mying rai nga ai, hkum tsup ai mying gaw Metropolitan Police Service ngu nna, ndai Scortland Yard gaw AD. 1829 ning hta London myu kaba a shimlam a matu hpaw tawn da ai rai ma ai, masha nkau mi tsun ai ndai balik dap nnan hpaw hpang wa ai shaloi Englik ni gaw Scotland ni kaw na hpaji sa hpyi la ai re ngu tsun ma ai, ya aten du hkra Scotland Yard a Ginjaw gaw London a dingda sinna maga de naw nga nna dai hpe New Scotland Yard ngu shaga ma ai.

     AFP shiga dap na shiga hta, December 17 ya kaw nna Bhutan mungdan kata hta malut hkayawm hpe nmai dut ai tara lang sai, dai majaw Bhutan gaw mungkan tinghta na ndai tara hpe shawng lang hpang wa ai mungdan rai sai.

     Bhutan Hkamja Dap Ningbaw Mr. San Gay tsun ai malut shayawm hpe ndut shangun ai sha n-ga mung masha, buhkawm ai masha n lata yawng gaw shawa shara hta malut hkayawm hpe nmai lu ai, rai tim tinang dum nta kaw chyawm mai lu ai rai nna ndai tara hpe lang wa ai lam gaw mung shawa ni a hkamja lam hpe makawp maga na matu re. Bai malut hkayawm naw lagu dut ai ni hpe gaw US $ 225 hte shawa na ngu tsun ai.